शब्दबाट फैसला खोज्‍नुहोस्

निर्णय नं. ८४६१ - कर्तव्य ज्यान ।

भाग: ५२ साल: २०६७ महिना: पौस अंक:

निर्णय नं.८४६१ ने.का.प २०६७ अङ्क ९

 

सर्वोच्च अदालत, संयुक्त इजलास

माननीय न्यायाधीश श्री तपबहादुर मगर

माननीय न्यायाधीश श्री सुशीला कार्की

सम्वत् २०६४ सालको स.वा.फौ.पु.नं. ०६९३

फैसला मितिः २०६६।६।२५।१

 

मुद्दा : कर्तव्य ज्यान ।

 

      पुनरावेदक प्रतिवादीः कर्णबहादुर महर्जनको छोरा ललितपुर जिल्ला ललितपुर उप म.न.पा.     वडा नं. १७ घर भई हाल नख्खु सुधार गृह, कारागार कार्यालय नख्खु, ललितपुरमा थुनामा    रहेको विक्रम महर्जन

विरुद्ध

      प्रत्यर्थी वादीः चन्द्र अवालेको जाहेरीले नेपाल सरकार

 

शुरु फैसला गर्ने ललितपुर जिल्ला अदालतः

मा.जि.न्या. श्री रमेश पोखरेल

पुनरावेदन फैसला गर्ने (पुनरावेदन अदालत पाटन):

मा.न्या. श्री अली अकवर मिकरानी

मा.न्या. श्री हरिबहादुर बस्नेत

 

§  अभियोगपत्रबमोजिमको दुपाट बस्ने विक्रम महर्जन म होइन उक्त वडामा धेरै विक्रम महर्जन छन् म त्यागल बस्ने विक्रम महर्जन हुँ भनी पुनरावेदकको पुनरावेदन जिकीर रहेको सन्दर्भमा वास्तविक रुपमा वारदातमा संलग्न विक्रम महर्जन यी पक्राउ परी आएका पुनरावेदक विक्रम महर्जन हुन होइनन् भनी यकीन गर्नुपर्ने अवस्था भएबाट सोको निराकरणको लागि यस अदालतबाट पुनरावेदक विक्रम महर्जनलाई वादीको चश्मदित साक्षी मनोज महर्जन र जाहेरवालाबाट मुलुकी ऐन अ.वं. १७३ नं. बमोजिम ३० दिनभित्र सनाखत गराइ पठाउनु भन्ने आदेशानुसार जिल्ला अदालतमा लेखी पठाएकोमा निज मनोज महर्जन र चन्द्र अवालेका नाउँमा जिल्ला अदालतमा सनाखत गराउन ७ दिनभित्र उपस्थित हुन आउनु होला भनी पठाएको म्याद २ पटक आफैले बुझी लिएकोमा पनि निजहरू दुवै पटक अदालतसमक्ष उपस्थित भै सनाखत गरेको अवस्था नभएबाट अभियोगपत्रमा उल्लिखित विक्रम महर्जन यिनै पुनरावेदक हुन भनी यकीन गर्न नसक्ने ।

(प्रकरण नं.२)

§  प्रत्यक्षदर्शी मनोज महर्जन र जाहेरवाला चन्द्र अवाले समेतले अदालतको आदेशानुसार पुनरावेदक विक्रम महर्जन नै अभियोगपत्रमा उल्लिखित विक्रम महर्जन हुन् भनी यकीन गर्न नसकेको र सहअभियुक्त लेकमान महर्जनले दुपाट बस्ने विक्रम महर्जन वारदातमा संलग्न रहेको भनी किटानी रुपमा अनुसन्धान अधिकारीसमक्ष बयान गरेको तथा अभियोगपत्रमा उल्लिखित विक्रम महर्जन यिनै पक्राउ गरी ल्याएका पुनरावेदक विक्रम महर्जन हुन् भन्ने पुष्टि हुने कुनै तथ्ययुक्त ठोस सबूद प्रमाण वादी पक्षले पेश दाखेल गर्न सकेको नदेखिएको अवस्थामा केवल जाहेरवालाको जाहेरीलाई मात्र आधार मानी ज्यान जस्तो गम्भीर प्रकृतिको फौजदारी अभियोगमा विना आधारप्रमाण यी पुनरावेदकको मृतकलाई मार्नमा संलग्नता थियो भन्न नसकिने ।

(प्रकरण नं.३)

 

 

पुनरावेदक प्रतिवादी तर्फबाटः विद्वान वरिष्ठ अधिवक्ता श्री वसन्तराम भण्डारी र विद्वान अधिवक्ता डा.रंजितभक्त प्रधानांग

प्रत्यर्थी वादी तर्फबाटः विद्वान सहन्यायाधिवक्ता श्री मोहनबहादुर कार्की

अवलम्वित नजीरः

सम्बद्ध कानूनः

      मुलुकी ऐन, ज्यान सम्वन्धी महलको १, १३(३) नं.,

      अ.वं. १७३ नं.

 

फैसला

न्या.तपबहादुर मगरः पुनरावेदन अदालत, पाटनको मिति २०६४।११।३० को फैसलाउपर न्याय प्रशासन ऐन, २०४८ को दफा ९ (१)(ख) बमोजिम प्रतिवादीको तर्फबाट पुनरावेदन पर्न आएको प्रस्तुत मुद्दाको संक्षिप्त तथ्य र ठहर यसप्रकार छ :

ललितपुर जिल्ला सुन्धारामा मिति २०५५।७।२ मा सानमिगल वियर च्यालेन्जर हुस्कीको संयुक्त आयोजनामा संचालित फेष्टुवल म्यूजिक कार्यक्रम हेर्न भनी मेरो छोरा प्रेम अवाले गएको थियो । सो स्थानमा राती अन्दाजी ९ बजेको समयमा धर्म महर्जन, चाकु महर्जन, राजु महर्जन, विक्रम लगायत अन्य नाम थाहा नभएका मानिसहरु समेत भै कुटपीट गरी धारिलो हतियार समेत प्रयोग गरी कर्तव्य गरी मारेको हुँदा कानूनबमोजिम कारवाही गरिपाऊँ भन्ने चन्द्र अवालेको मिति २०५५।७।४ को जाहेरी दरखास्त ।

शरीरको विभिन्न ठाउँमा लागेको घाउहरुबाट निस्किएको रक्तश्रावको कारणबाट मृत्यु भएको भन्ने पाटन अस्पतालले प्रेम अवालेको लास पोष्टमार्टम गरी पठाएको प्रतिवेदन ।

ललितपुर जिल्ला सुन्धारामा मिति २०५५।७।२ मा सञ्चालन भएको कार्यक्रम हेर्नका लागि जाँदा प्रेम अवाले समेत बसेको ठाउँमा अर्जुन महर्जन, लेकमान महर्जन, विक्रम महर्जन, राजु महर्जन, चाकु महर्जन, धर्म महर्जन लगायतका अन्य देखेमा चिन्ने नाम थाहा नभएका मानिसहरु समेत उक्त स्थानमा आई एक्कासी प्रेम अवालेलाई हातपात गरी ढुंगा मुडा हानी कुटपीट गरी कर्तव्य गरी मारेका हुन् भन्ने मिति २०५६।४।९ मा विजय अवालेले गरेको कागज ।

मिति २०५५।७।२ गतेका दिन साथी प्रेम अवाले समेत भै ललितपुर जिल्ला सुन्धारामा सञ्चालन भएको फेष्टुवल म्यूजिक कार्यक्रम हेर्न गएकोमा उक्त स्थानमा बसिरहेको अवस्थामा धर्म महर्जन, चाकु महर्जन, राजु महर्जन, विक्रम महर्जन, अर्जुन महर्जनलगायत धन मास्टर भन्ने लेकमान महर्जन समेतका अन्य देखेमा चिन्ने मानिसहरु बसेको ठाउँमा आई चुनावको विषयमा कुरा उठाई प्रेम अवालेलाई निजहरुले कुटपीट गर्न लाग्दा प्रेम अवाले भाग्दै गर्दा ल.पु.जि.ल.पु.उ.म.न.पा. वडा नं. ८ चपाटो जाने लोहान कसाई गल्लीमा पुग्ना साथ निज प्रतिवादीहरुले धारिलो हतियारसमेत प्रयोग गरी हिर्काई घाईते बनाई रगताम्य अवस्थामा छाडी फरार भएकाले निज साथी प्रेम अवालेलाई उपचारार्थ पाटन अस्पतालमा उपचार गराउँदा गराउँदै मृत्यु भएको हो भन्ने मनोज महर्जनको कागज ।

ललितपुर जिल्ला सुन्धारामा सञ्चालित फेष्टुवल म्यूजिक कार्यक्रम हेर्न मिति २०५५।७।२ गते गएकोमा उक्त स्थानमा पुग्दा धर्म महर्जन, भरत महर्जन, रविन्द्र महर्जन, रविन्द्र भन्ने रविन महर्जन, विनोद महर्जन, अर्जुन महर्जन, चाकु महर्जन, राजु महर्जन र सुरजमान महर्जन लगायतका साथीहरुसँग भेट हुँदा प्रेम अवाले समेतका व्यक्तिहरुसँग झै झगडा गरिरहेका रहेछन् । उक्त स्थानमा म पुग्दा प्रेम अवाले समेतका व्यक्तिहरुले प्रहार गरेको ढुंगाले मलाई लागेपछि रिसको सुरमा मैले पनि भाग्दै गरेको प्रेम अवालेलाई ढुंगाले प्रहार गरेकोमा निजलाई लागि लड्नासाथ साथी राजु महर्जनले हात मुक्का लाती, फल्याक, ढुंगा र लाठीसमेतले प्रेम अवालेलाई म समेतका व्यक्तिले ढुंगा हानी कुटपीट गरी धारिलो हतियारसमेत प्रयोग गरी कर्तव्य गरी मारेका हौं भन्ने मास्टर धन समेत भन्ने लेकमान महर्जनले अधिकार प्राप्त अधिकारी समक्ष गरेको बयान ।

मिति २०५५।७।२ गते म अन्य साथीहरुसँग ल.पु.जि. सुन्धारामा गएको थिइन । साथी प्रेम अवालेलाई धर्म महर्जन समेतका व्यक्तिहरुले कुटपीट गरी धारिलो हतियार प्रहार गरी मारेको भन्ने मैले पछि मात्र थाहा पाएको हुँ भन्ने जीवन अवालेको कागज ।

मिति २०५५।७।२ गते राति २१ बजेको समयमा लेकमान महर्जन समेतका व्यक्तिहरुले साथी प्रेम अवालेलाई कुटपीट गरी धारिलो हतियार समेत प्रहार गरी कर्तव्य गरी मारेको भन्ने पछि मैले थाहा पाएको हुँ भन्ने समेत व्यहोराको नविन अवालेको कागज ।

मिति २०५५।७।२ गतेका दिन राति ल.पु.जि.सुन्धारामा सञ्चालन भएको म्यूजिक फेष्टिवल कार्यक्रम हेरी रहेका प्रेम अवालेलाई लेकमान महर्जन लगायतका अन्य फरार प्रतिवादीहरुले ढुंगा, फल्याक, लात मुक्काले समेत प्रहार गरी धारिलो हतियारले काटी कर्तव्य गरी मारेको हो भन्ने थाहा पाएको हौं भन्ने समेत व्यहोराको घटनास्थल आसपासका मानिसहरुले प्राय एकै मिलानमा बकी लेखी दिएको कागज ।

प्रतिवादीहरु धर्म महर्जन, भरत महर्जन, रविन्द्र महर्जन, रविन्द्र भन्ने रविन महर्जन, विनोद महर्जन, अर्जुन महर्जन, चाकु महर्जन, बाबु महर्जन, दिनेश महर्जन, विक्रम महर्जन, माईला महर्जन, सुनील महर्जन, विकास महर्जन, सुरेश महर्जन, सुरजमान महर्जन र लेकमान महर्जनले प्रहार गरेको ढुंगाले प्रेम अवालेलाई लागि ढल्न गएपछि अन्य प्रतिवादीले मिली निजलाई मरणासन्न अवस्थामा पारी भागी गएकाले प्रतिवादीहरु अन्य नाम खुल्न नआएका व्यक्तिहरु समेत भै मुलुकी ऐन, ज्यान सम्बन्धी महलको १ नं. विपरीत १३(३) नं. को कसुर अपराधमा सोही महलको १३(३) नं. अनुसार सजाय हुन माग दावी लिई फरार प्रतिवादीहरुको हकमा अदालतबाटै म्याद वारेण्ट जारी हुन सादर अनुरोध छ भन्ने मुख्य अभियोग मागदावी ।

प्रेम अवाले भन्ने मान्छे कहिले मर्‍यो, कसरी मर्‍यो भन्ने सम्बन्धमा मलाई थाहा छैन । प्रहरीले मलाई कुटपीट गरी अनेक यातना दिएर प्रहरीमा कागज गराएको हो । मैले कुनै अपराध नगरेको हुँदा सजाय हुनुपर्ने होइन भन्ने समेत लेकमान महर्जनले अदालतमा गरेको बयान ।

लेकमानलाई कुनै रिसइवीका कारण फसाउन खोजेको जस्तो लाग्यो भन्ने प्रतिवादी लेकमान महर्जनको साक्षी भुवन महर्जनले गरेको बकपत्र ।

मेरो छोरा प्रेम अवालेलाई कुटपीट गरी ढुंगाले हानेर र छुरी हानेर मारेको हो । उसको जीउ भरी घाउ नै घाउ थियो । छोरालाई उपचार गराउन पाटन अस्पताल लगेकोमा उपचार हुँदाहुँदै सोही दिनको राति मृत्यु भएको हो । जाहेरी मैले दिएको हो । सो जाहेरीमा भएको नाम सहिछाप मेरो हो भन्ने जाहेरवाला चन्द्र अवालेको बकपत्र ।

प्रेम अवालेलाई अर्जुन महर्जन, धर्म महर्जन, विक्रम महर्जन, लेकमान महर्जन, चाकु महर्जन, राजु महर्जनले हतियार तरवार, चक्कु, काठ, इट्टा, खुकुरी प्रयोग गरेर कुटपीट गरी घाइते बनाएका हुन् । प्रेम अवालको मृत्यु पाटन अस्पतालमा मिति २०५५।७।२ गते राति ११ बजे भएको हो । घटना भएको ठाउँबाट म ५।६ मिटर पर थिए घटनालाई मैले देखेको हो भन्ने मनोज महर्जनको बकपत्र।

घटना भएको ठाउँमा थिइन । साथीहरुको भनाई अनुसार प्रेम अवालेलाई धर्म, लेकमान, अर्जुन समेतले छुरा हानी कुटपीट गरेको भन्ने सुनेको हुँ भन्ने घटनास्थल आसपासमा बुझिएको विनोद अवालेले गरेको बकपत्र ।

प्रेम अवालेको मृत्यु कुटपीट हातहतियार प्रयोग गरी भएको भन्ने मैले सुनेको हुँ । झगडा भएको बेला म थिइन भन्ने बुझिएका राजु अवालेले गरेको बकपत्र ।

लेकमान महर्जनले प्रेम अवालेलाई कुटपीट गरी मारेको होइन । प्रेम अवालेको मृत्यु कसरी भएको हो थाहा छैन । लेकमानलाई फसाउन मुद्दा दिएको हो । लेकमान महर्जन मिति २०५५।७।२ गते बिहान १० बजेदेखि ड्युटीमा जानु भएको थियो । बेलुका १०:३० बजेतिर म लेकमान समेत ग्वार्कु चोकसम्म सँगै आएको हो भन्ने प्रतिवादी लेकमान महर्जनका साक्षी जनक महर्जनले गरेको बकपत्र ।

प्रेम अवालेको मृत्यु कुटपीटबाट भएको हो घटना भएको बेला म घरमा नै थिए । घटना मैले देखिन भन्ने घटनास्थल आसपासमा बुझिएका व्यक्ति शंकर अवालले बकपत्र ।

मैले जाहेरवालाको छोरा प्रेम अवालेलाई मारेको छैन । प्रेम अवाले मरेको कुरा मैले आज सम्म नसुनेको हुँदा थाहा छैन । को कसले मार्‍यो थाहा भएन । जाहेरी दरखास्त प्रहरीमा अनिल अवाले समेतका मानिसले गरेको कागज सर्जमिनका विनय अवाले, शंकर अवाले समेतले लेखाएको व्यहोरा समेत सुने । किन मलाई पोल गरे थाहा छैन । मैले कोही कसैलाई चिनेको देखेको छैन । अभियोग दावी तथा निजहरुले लेखाएअनुसारको कसुर मैले गरेको छैन । म निर्दोष छु भन्ने प्रतिवादी चाकु महर्जन भन्ने राजेन्द्र महर्जनले अदालतमा गरेको बयान ।

राजेन्द्र महर्जन घटना भएको भनिएको दिन बिहानदेखि बेलुकासम्म मेरो साथमा रहेको थियो । प्रेम अवालेको कसरी मृत्यु भएको हो सो मलाई थाहा छैन भन्ने प्रतिवादी चाकु भन्ने राजेन्द्र महर्जनका साक्षी सरी महर्जनले गरेको बकपत्र ।

मृतक प्रेम अवालेलाई प्रतिवादी लेकमान महर्जन र चाकु महर्जन भन्ने राजेन्द्र महर्जनले ढुंगा हातहतियार प्रयोग गरी कुटपीट गरी कर्तव्य गरी मारेकाले मुलुकी ऐन, ज्यानसम्बन्धीको महलको १३(३) बमोजिम जन्मकैद हुने ठहर्छ र अन्य फरारी प्रतिवादीहरु भरत महर्जन, रविन्द्र महर्जन, रविन्द्र भन्ने रविन, विनोद, अर्जुन, बाबु महर्जन, दिनेश महर्जन, विक्रम महर्जन, माईला महर्जन, सुनिल, राजु महर्जन, विकास, धर्मे महर्जन, विकास महर्जन, सुरेन्द्र श्रेष्ठ समेत १५ जनाको हकमा अ.वं. १९० नं. बमोजिम मुल्तवी राखी दिने ठहर्छ भन्ने शुरु ललितपुर जिल्ला अदालतबाट मिति २०६०।७।१३ मा भएको फैसला ।

शुरु ललितपुर जिल्ला अदालतबाट मिति २०६०।७।१३ मा भएको फैसलामा चित्त बुझेन । उक्त फैसला बदर गरी सफाई पाउनु पर्छ भन्ने प्रतिवादी लेकमान तथा राजेन्द्र महर्जनको पुनरावेदन पत्र ।

प्रतिवादीहरु लेकमान महर्जन तथा चाकु महर्जन भन्ने राजेन्द्र महर्जनलाई जन्मकैद हुने ठहराएको शुरु जिल्ला अदालतको फैसला मनासिव ठहर्छ भन्ने समेत व्यहोराको पुनरावेदन अदालत पाटनको मिति २०६१।११।२० को फैसला ।

पुनरावेदन अदालत पाटनको मिति २०६१।११।२० को फैसला उल्टी गरी सफाई पाऊँ भन्ने प्रतिवादी लेकमान महर्जन तथा राजेन्द्र महर्जनले सर्वोच्च अदालतमा दायर गरेको पुनरावेदन पत्र।

प्रतिवादी चाकु भन्ने राजेन्द्र महर्जनले सफाई पाउने र प्रतिवादी लेकमान महर्जनलाई जन्मकैद गर्ने गरेको पुनरावेदन अदालत पाटनको फैसला मिलेकै देखिँदा सदर हुने ठहर्छ भन्ने मिति २०६३।११।१६ को सम्मानित् सर्वोच्च अदालतको फैसला ।

यसमा प्रतिवादी विक्रम महर्जनको हकमा मुल्तवीबाट जगाई दायरी दर्ता गर्नु भन्ने मिति २०६३।३।२५ को आदेश ।

म २०५५।७।२ गते दिन र सो को बेलुका साना गाउँ गा.वि.स. वडा नं. १ को इट्टा भट्टामा छु । प्रेम अवालेको को कस्का चोटबाट मृत्यु भएको हो केही थाहा छैन मृतक प्रेम अवाले मरेको कुरामा केही पनि थाहा छैन । मेरो जस्तो नाम गरेका मेरो टोलमा विक्रम महर्जन भन्ने धेरै छन् मलाई विक्रम भन्ने त होस् भनी पक्री दाखेल गरेको हो दावी झुठ्ठा हो भन्ने प्रतिवादी विक्रम महर्जनले अदालतमा गरेको बयान ।

यसमा पछि बुझ्दै जाँदा ठहरेबमोजिम हुनेगरी हाललाई मुलुकी ऐन अ.वं. ११८ नं. को देहाय २ अनुसार थुनामा राख्नु भन्ने मिति २०६३।३।२५ को आदेश ।

प्रतिवादी विक्रम महर्जन र म इट्टा भट्टामा साथै थियौं । मृतक के कसरी मरे थाहा भएन, प्रतिवादी त्यहाँ गएका थिएनन् भन्ने समेत प्रतिवादी विक्रम महर्जनको साक्षी रवि सिंहले अदालतमा गरेको बकपत्र ।

के कसरी मरे थाहा छैन । प्रतिवादी विक्रम महर्जन र म इट्टा भट्टामा सँगै छौं । सफाई पाउनु पर्छ भन्ने प्रतिवादी विक्रम महर्जनका साक्षी राजिव महर्जन, बेखा महर्जन र हिराकाजी महर्जनले अदालतमा गरेको छुट्टाछुट्टै बकपत्र ।

प्रतिवादी विक्रम महर्जनलाई मुलुकी ऐन ज्यानसम्बन्धी महलको १३(३) अनुसार सर्वश्वसहित जन्मकैद हुने ठहर्छ । प्रतिवादी विक्रम महर्जनले मृतकलाई मार्नुपर्ने सम्मको योजना नभएको, कन्सटमा हुलमुलमा विवाद उत्पन्न भई चर्केको झगडाबाट मृतकको मृत्यु भएको देखिएको र यसै मुद्दाका प्रतिवादी लेकमान महर्जनलाई सम्मानित सर्वोच्च अदालतबाट १० वर्ष कैद हुने निर्णय भएको परिप्रेक्ष्यमा प्रतिवादी विक्रम महर्जनलाई सर्वश्वसहित जन्मकैद गर्दा सजाय चर्को पर्न जाने चित्तमा लागेकोले निज प्रतिवादीलाई ७ वर्ष मात्र कैद हुन मुलुकी ऐन, अ.वं. १८८ नं. बमोजिम राय व्यक्त गर्ने ठहर्छ भन्ने ललितपुर जिल्ला अदालतको मिति २०६४।२।१५ को फैसला ।

मैले मृतकलाई नचिनेको मार्ने योजना नभएको मार्नुपर्ने सम्मको रिसइवी नभएको विक्रम महर्जन भन्ने प्रतिवादी म नै हुँ भन्ने प्रमाण नहुँदा नहुँदै प्रमाणको गलत मूल्याङ्कन गरी लिनुपर्ने प्रमाण नलिई, लिन नहुने प्रमाण लिई फौजदारी न्यायको सर्वमान्य सिद्धान्तको प्रतिकूल हुने गरी तथा फौज्दारी मुद्दामा वादी दावी प्रमाणित गर्ने भार वादीमा रहने भन्ने प्रमाण ऐन २०३१ को दफा २५ को व्यवस्था एवं यस विषयमा सर्वोच्च अदालतबाट प्रतिपादित सिद्धान्त समेतको विपरीत हुनेगरी ललितपुर जिल्ला अदालतबाट भएको फैसला त्रुटिपूर्ण हुँदा बदर गरी अभियोग माग दावीबाट सफाई पाऊँ भन्ने समेत व्यहोराको प्रतिवादीको पुनरावेदन पत्र ।

यसमा पुनरावेदक प्रतिवादी विक्रम महर्जनले अपराध गरेमा इन्कार रहेको अवस्थामा शुरु ललितपुर जिल्ला अदालतबाट मिति २०६४।२।१५ मा भएको फैसला प्रमाण मूल्याङ्कनको रोहमा फरक पर्न सक्ने देखिँदा छलफलको लागि पुनरावेदन सरकारी वकिल कार्यालय ललितपुरलाई सूचना दिई नियमानुसार पेश गर्नु भन्ने मिति २०६४।८।२७ को आदेश ।

मृतक प्रेम अवालेलाई प्रतिवादी विक्रम महर्जन समेतका व्यक्तिहरुले छुरी, खुकुरी, ढुंगा, काठ समेतका हातहतियार प्रयोग गरी हत्या गरेको भन्ने किटानी जाहेरी, मृतकलाई विक्रम महर्जन समेतका मानिसहरुले धारिलो हतियारसमेत प्रयोग गरेको भन्ने अनुसन्धानका क्रममा बुझिएका मनोज महर्जन, अनिल अवाले, विजय अवाले समेतका व्यक्तिहरुले चश्मदित भै किटानी कागज गरी दिएको, सह अभियुक्त लेकमान महर्जनले वारदातमा विक्रम महर्जनको संलग्नता थियो भन्ने भनाई, शव परीक्षण प्रतिवेदन, लाश जाँच मुचुल्का, प्रत्यक्षदर्शी मनोज महर्जनको किटानी बकपत्र लगायत मिसिल संलग्न कागजको आधारमा प्रतिवादी विक्रम महर्जनलाई दोषी ठहर गरी मुलुकी ऐन, ज्यानसम्बन्धी महलको १३(३) नं. अनुसार सर्वश्वसहित जन्मकैद हुने ठहर गरेको र अ.वं. १८८ नं. बमोजिम सात वर्ष कैद हुन राय व्यक्त गरिएको ललितपुर जिल्ला अदालतको मिति २०६४।२।१५ को फैसला मिलेकै देखिँदा सदर हुने ठहर्छ भन्ने समेत पुनरावेदन अदालत पाटनको मिति २०६४।११।३० को फैसला ।

सहअभियुक्त लेकमान महर्जनको प्रहरीको सावितीका आधारमा अभियोग पत्रमा दुपाट बस्ने विक्रम महर्जनलाई प्रतिवादी बनाइएको छ । मैले अदालतमा बयान गर्दा आरोपित विक्रम महर्जन म होइन त्यहाँ धेरै बिक्रम महर्जन छन् । म त्यागल बस्ने विक्रम महर्जन हुँ म वारदातमा संलग्न छैन । वारदातको मिति समयमा म आफ्नै इँटा भट्टामा रहेको भन्ने भनाई राख्दै त्यसलाई मेरा साक्षीहरु र नागरिकताको प्रमाणपत्र, सिफारिसपत्र, २०६१ सालमा निर्वाचन आयोगले तयार परेको मतदाता नामावली समेतले समर्थन गरेको छ । अभियोगपत्रको विक्रम महर्जन म नै हुँ भन्ने कुनै प्रमाण छैन । अभियोगपत्रमा बाबुको नाम लेखिएको छैन । यसै मुद्दामा राजेन्द्र महर्जनको हकमा नेकाप २०६३, अङ्क ११, पृ. १४६४, नि.नं. ७७८८ मा चाकु महर्जनको कुनै यकीनै नगरी हचुवाको भरमा राजेन्द्र महर्जनलाई अभियोग लगाई कसूरदार बनाएको हुँदा सफाई पाउने भनी सिद्धान्त प्रतिपादन भएको छ ।  अपराध हुन आवश्यक पर्ने अपराधिक कार्य र आपराधिक मनसाय दुवैको पुष्टि मेरो हकमा भएको छैन । यस्तो अवस्थामा शुरु र पुनरावेदनले मलाई कसुरदार ठहर गरेको फैसला त्रुटिपूर्ण हुँदा बदर गरी अभियोग दावीबाट सफाई पाऊँ भन्ने समेत प्रतिवादी बिक्रम महर्जनको मिति २०६५।१।९ मा यस अदालतमा पर्न आएको पुनरावेदनपत्र ।

यसमा सहअभियुक्त लेकमान महर्जनले दुपाट बस्ने विक्रम महर्जन देखाएको र अभियोगपत्रमा पनि दुपाट बस्ने विक्रम महर्जन उपर अभियोग लगाएको पाईयो । पुनरावेदकले अदालतमा भएको बयानमा आफ्नो घर त्यागल देखाएको अवस्था हुँदा पुनरावेदन अदालत पाटनको इन्साफ फरक पर्न सक्ने देखिँदा छलफलको लागि अ.वं. २०२ नं. बमोजिम विपक्षी झिकाई नियम बमोजिम पेश गर्नु भन्ने यस अदालतको मिति २०६५।३।१८ को आदेश ।

नियमबमोजिम दैनिक पेशी सूचीमा चढी पेश हुन आएको प्रस्तुत मुद्दाको मिसिल अध्ययन गरी पुनरावेदक प्रतिवादी विक्रम महर्जनको तर्फबाट उपस्थित विद्वान वरिष्ठ अधिवक्ता श्री बसन्तराम भण्डारी र विद्वान अधिवक्ता डा. रजितभक्त प्रधानाङ्गले सहअभियुक्त लेकमान महर्जनको अनुसन्धानका क्रममा भएको साविती बयानका आधारमा दुपाट बस्ने विक्रम महर्जनलाई अभियोग लगाइएको छ । ललितपुर उप म.न.पा. वडा नं. ७ मा धेरै जना विक्रम महर्जन छन् । पुनरावेदकले अदालतमा बयान गर्दा आरोपित विक्रम महर्जन म होइन म त्यगल बस्ने विक्रम महर्जन हुँ वारदातमा मेरो संलग्नता छैन वारदातको मिति समयमा म आफ्नै इँटा भट्टामा छु भनी सो वयानलाई साक्षीहरुको बकपत्र, नागरिकताको प्रमाणपत्र, सिफारिशपत्र, मतदाता नामावली समेतबाट पुष्ट्याई गरिरहेको अवस्था छ भने अभियोग पत्र बमोजिमको विक्रम महर्जन पुनरावेदक नै हुन् होइनन भनी यस अदालतबाट सनाखत गर्न आदेश हुँदा सनाखत हुन सकेको अवस्था छैन । यसरी प्रमाण ऐन, २०३१ को दफा २५ बमोजिम अभियोग प्रमाणित गर्ने कुनै आधार प्रमाण मिसिलमा केही छैन । यस मुद्दामा राजेन्द्र महर्जनको हकमा चाकु महर्जनको कुनै यकिनै नगरी हचुवाको भरमा राजेन्द्र महर्जनलाई अभियोग लगाई कसूरदार ठहराएको हुँदा सफाई पाउने भनी (नेकाप २०६३, अङ्क ११, पृ. १४६४, नि.नं. ७७८८) यसै अदालतबाट सिद्धान्त समेत प्रतिपादन भएको छ । यस्तो अवस्थामा दुपाट बस्ने विक्रम महर्जनलाई अभियोग लगाइएको मा त्यागल बस्ने पुनरावेदकलाई सजाय गर्न नमिल्नेमा कसुरदार ठहर गरी सजाय गरेको पुनरावेदन अदालत पाटन समेतको फैसला त्रुटीपूर्ण हुँदा बदर गरी अभियोग दावीबाट सफाई पाउनु पर्दछ भनी तथा प्रत्यर्थी वादी नेपाल सरकारको तर्फबाट उपस्थित विद्वान सहन्यायाधिवक्ता श्री मोहनबहादुर कार्कीले मृतकको मृत्यु कर्तव्यबाट भएको भन्ने स्थापित भै फैसला नै भैसकेको छ । प्रत्यक्षदर्शी मनोज महर्जन, चन्द्र अवाले समेतको कागजबाट तथा सहअभियुक्त लेकमान महर्जनको बयानबाट विक्रमलाई पोल गरेको अवस्था छ । अभियोग अनुसारको उमेर पुनरावेदकसँग मिल्दो जुल्दो छ । जाहेरीमा त्यागल बस्ने भनेकै छ । जाहेरी किटानी हुँदा यस मुद्दामा सनाखत गर्नुपर्ने अवस्थै छैन । चाकु महर्जन र विक्रम महर्जनको अवस्था एउटै छैन । यी पुनरावेदकले घटनामा संलग्न विक्रम महर्जन म हुँदै होइन भनेका छैनन मेरो वडामा धेरै विक्रम महर्जन छन् सम्म भनेका छन्, यस्तो अवस्थामा शुरु र पुनरावेदनले कसूरदार ठहराएको फैसला मिलेकै हुँदा सदर गरिनुपर्दछ भनी बहस प्रस्तुत गर्नुभयो । उपरोक्त विद्वानहरुको बहस जिकिर सुनी पुनरावेदन अदालत पाटनले पुनरावेदक विक्रम महर्जनलाई कसूरदार ठहराई सजाय गरेको फैसला मिलेको छ छैन भन्ने सम्बन्धमा नै निर्णय दिनुपर्ने देखियो ।

२. निर्णयतर्फ विचार गर्दा, प्रतिवादी विक्रम महर्जन उपर मुलुकी ऐन, ज्यानसम्बन्धी महलको १ नं. को कसूरमा सोही महलको १३(३) नं. बमोजिमको अभियोग माग दावी अनुसार निज विक्रम महर्जनलाई सर्वश्वसहित जन्मकैद हुने ठहर गरेको ललितपुर जिल्ला अदालतको फैसला सदर हुने ठहराई गरेको पुनरावेदन अदालत पाटनको फैसलाउपर चित्त नबुझि प्रतिवादी विक्रम महर्जनको यस अदालतमा पुनरावेदन पर्न आएको देखियो । अब यी पुनरावेदक प्रतिवादीले अभियोग माग दावी बमोजिम कसूर गरेको हो होइन भनी हेर्दा, जाहेरवाला चन्द्र अवालेले ललितपुर न.पा.वडा नं. ७ त्यागल बस्ने विक्रम महर्जन समेत भै मृतकलाई कर्तव्य गरी मारेको भनी जाहेरी दरखास्तमा उल्लेख गरेको देखिन्छ भने सह अभियुक्त लेकमान महर्जनले अधिकारप्राप्त अधिकारीसमक्ष गरेको बयानमा दुपाट बस्ने विक्रम महर्जनले मार्नमा संलग्न भएको भनी उल्लेख गरेको देखिन्छ । वादी नेपाल सरकारको तर्फबाट लगाइएको अभियोगपत्रमा ललितपुर उप.म.न.पा. वडा नं. ७ दुपाट बस्ने विक्रम महर्जनलाई प्रतिवादी बनाएको देखिन्छ । जिल्ला प्रहरी कार्यालय ललितपुरको च.नं. ५६६७, मिति २०६३।३।२२ को कानूनी कारवाहीको लागि मानिस पठाएको भन्ने शीर्षकको पत्रमा अभियोगपत्रको सि.नं.९ मा उल्लेखित विक्रम महर्जनलाई पक्राउ गरी पठाइएको भनी ललितपुर जिल्ला अदालतलाई लेखी पठाएको अवस्था रहेछ । पक्राउ परेका विक्रम महर्जनले अदालतमा आई बयान गर्दा आफ्नो वतन ललितपुर उप.म.न.पा. वडा नं.७ हाल वडा नं.१७ त्यागल भन्ने उल्लेख गरेको देखिन्छ । तर अभियोग पत्रमा उल्लेखित विक्रम महर्जनको बाबु बाजेको नाम, हुलिया समेत केही उल्लेख भएको देखिँदैन । अभियोगपत्र बमोजिमको दुपाट बस्ने विक्रम महर्जन म होइन उक्त वडामा धेरै विक्रम महर्जन छन् म त्यागल बस्ने विक्रम महर्जन हुँ भनी पुनरावेदकको पुनरावेदन जिकिर रहेको सन्दर्भमा वास्तविक रुपमा वारदातमा संलग्न विक्रम महर्जन यी पक्राउ परी आएका पुनरावेदक विक्रम महर्जन हुन होइनन् भनी यकीन गर्नुपर्ने अवस्था भएबाट सोको निराकरणको लागि यस अदालतबाट पुनरावेदक विक्रम महर्जनलाई वादीको चश्मदित साक्षी मनोज महर्जन र जाहेरवालाबाट मुलुकी ऐन अ.वं. १७३ नं. बमोजिम ३० दिनभित्र सनाखत गराइ पठाउनु भन्ने मिति २०६५।१०।८ को आदेशानुसार ललितपुर जिल्ला अदालतमा लेखी पठाएकोमा निज मनोज महर्जन र चन्द्र अवालेका नाउँमा ललितपुर जिल्ला अदालतमा सनाखत गराउन ७ दिनभित्र उपस्थित हुन आउनु होला भनी पठाएको म्याद २०६५।१०।२८ र २०६५।११।१६ मा २ पटक आफैले बुझी लिएकोमा पनि निजहरु दुवै पटक अदालत समक्ष उपस्थित भै सनाखत गरेको अवस्था देखिँदैन । यसबाट अभियोग पत्रमा उल्लेखित विक्रम महर्जन यिनै पुनरावेदक हुन भनी यकीन गर्न सक्ने अवस्था रहेन । त्यस्तै निर्वाचन आयोगको मतदाता नामावली विवरणमा दुपाट बस्ने विक्रम महर्जन सहित धेरै जना विक्रम महर्जन देखिन्छन् भने पुनरावेदक विक्रम महर्जन त्यागल बस्ने देखिन्छ ।

३. यसरी प्रत्यक्षदर्शी मनोज महर्जन र जाहेरवाला चन्द्र अवाले समेतले अदालतको आदेशानुसार पुनरावेदक विक्रम महर्जन नै अभियोगपत्रमा उल्लिखित विक्रम महर्जन हुन भनी यकीन गर्न नसकेको र सहअभियुक्त लेकमान महर्जनले दुपाट बस्ने विक्रम महर्जन वारदातमा संलग्न रहेको भनी किटानी रुपमा अनुसन्धान अधिकारीसमक्ष बयान गरेको तथा अभियोगपत्रमा उल्लेखित विक्रम महर्जन यिनै पक्राउ गरी ल्याएका पुनरावेदक विक्रम महर्जन हुन् भन्ने पुष्टि हुने कुनै तथ्ययुक्त ठोस सबूद प्रमाण वादी पक्षले पेश दाखेल गर्न सकेको नदेखिएको अवस्थामा केवल जाहेरवालाको जाहेरीलाई मात्र आधार मानी ज्यान जस्तो गम्भीर प्रकृतिको फौजदारी अभियोगमा विना आधारप्रमाण यी पुनरावेदकको मृतकलाई मार्नमा संलग्नता थियो भन्न सकिने अवस्था नहुँदा शुरु र पुनरावेदन अदालत पाटनको फैसला सदर हुनुपर्दछ भन्ने प्रत्यर्थी तर्फका विद्वानको बहस जिकिरसँग सहमत हुन सकिएन ।

४. तसर्थ, माथि उल्लेखित आधारकारण र प्रमाण समेतबाट पुनरावेदक प्रतिवादी विक्रम महर्जनलाई ज्यान सम्बन्धी महलको १३(३)नं. बमोजिम सजाय गर्ने गरेको ललितपुर जिल्ला अदालतको फैसला सदर हुने ठहराएको पुनरावेदन अदालत पाटनको मिति २०६४।११।३० को फैसला मिलेको नदेखिँदा उल्टी भै पुनरावेदक प्रतिवादी विक्रम महर्जनले अभियोग दावीबाट सफाई पाउने ठहर्छ । निज प्रतिवादी विक्रम महर्जनलाई थुनाबाट मुक्त गर्नु भनी लेखी पठाई फैसलाको जानकारी महान्यायाधिवक्ताको कार्यालयलाई दिई दायरीको लगत कट्टा गरी मिसिल नियमानुसार गरी बुझाई दिनू ।

 

उक्त रायमा सहमत छु ।

 

न्या.सुशीला कार्की

 

इजलास अधिकृत : नारायणप्रसाद दाहाल

 

इति संवत् २०६६ साल असोज २५ गते रोज १ शुभम्..

 

 

भर्खरै प्रकाशित नजिरहरू

धेरै हेरिएका नजिरहरु