शब्दबाट फैसला खोज्‍नुहोस्

निर्णय नं. ६७५२ - जग्गा खिचोला

भाग: ४१ साल: २०५६ महिना: कार्तिक अंक:

निर्णय नं. ६७५२    ने.का.प. २०५६ अङ्क ७

 

संयुक्त इजलास

माननीय न्यायाधीश श्री कृष्णजंग रायमाझी

माननीय न्यायाधीश श्री कृष्णकुमार वर्मा

संम्वत २०५१ सालको दे.पु.नं.. .... २७८७

फैसला मिति : २०५५।९।६।२

 

मुद्दा : जग्गा खिचोला ।

 

पुनरावेदक

वादीः काभ्रेपलान्चोक जिल्ला चलाल गणेशस्थान वडा नं. ३ वस्ने जिवनाथ उपाध्याय गुरागाई

विरुद्ध

प्रत्यर्थी

प्रतिवादी : का.प.जि. वत्थली गा.वि.स. वडा नं. ७ पोखरी डांडा वस्ने वल वहादुर तामाङ

 

§  प्रतिवादी वल वहादुरले मोहियानी हकको प्रमाणपत्र प्राप्त गरेको अवस्थामा जग्गा खिचोला मुद्दाबाट अदालतले मोहीको १ नं. को लगत समेतको कुराबाट अधिकारयुक्त निकायबाट प्राप्त गरेको मोहियानी हकको प्रमाणपत्रको वैधानिकता तर्फ प्रश्न उठाउने अवस्था मनासिव नदेखिने।  

  (प्र.नं. ११)

 

पुनरावेदक तर्फबाटः

प्रत्यर्थी तर्फबाटः

अवलम्वित नजिर :

 

फैसला

      न्या.कृष्णजंग रायमाझीः पुनरावेदन अदालत पाटनको २०५१।७।११ को फैसला उपर न्याय प्रशासन ऐन, ०४८ को दफा ९ अन्तर्गत यस अदालतमा पुनरावेदन पर्न आएको प्रस्तुत मुद्दाको संक्षित विवरण तथा ठहर यसप्रकार छ ।

      २.    मेरो नाउंमा दर्ता भएको खोपासी गा.पं. वडा नं. ४ को कि.नं. २४० को  १६-०-३-१ को मिरसिम जग्गा ऐ. ऐ. को कि.नं. २४१ को १०-४-२-० को पर्ति जग्गा समेत यि २ कित्ता जग्गा मध्ये कि.नं. २४० को आवादी जग्गामा गोठ घर बनाई हाल हिउदे वाली गहुं लगाई राखेको र कि.नं. २४१ मा समेत भोग तिरो गरी आएको थिए र कसैको खर खिचोला थिएन । ०४४ माघ १५ गतेका दिन विपक्षी समेतले कि.नं. २४१ को जग्गामा मैले पालिराखेको वकाईना तथा गुरांसका रुख काटनु भएको, नकाटनुस भन्दा यि कि.नं. २४१, २४० को दुवै कित्ता जग्गा मैले आफ्नो गराई सकेको छु, तिमीलाई भोगचलन गर्न दिन्न भनि ठाउं ठाउंमा खनी खिचोला गर्नु भएको र गहुं वाली भित्र कान्ला खनी खिचोला गर्नु भएकोले रु.१००००। मोल जाने कि.नं. २४०, २४१ को विपक्षको खिचोला मेटाई पाउं भन्ने व्यहोराको फिराद पत्र ।

      ३.    २०२० साल देखि म प्रतिवादी मोही मै चार नम्वर जोताहाको अस्थायी निस्सा समेत भरी मोही भै कमाई आएको मेरो मोहियानी हकको जग्गा पुर्व पधेरो टडेन पाखा, पश्चिम पाखा र औतार सिङको जग्गा उत्तर नरकुखोला र दक्षिणमा हरि प्रसाद गुरांगाईको जग्गा समेत सांध भएको यति ४ किल्ला भित्रको पाखो फडानी गरी दुःख कष्ट संग जग्गा कमाई आएको छु । यति ४ किल्लामा केहि खेत तथा केहि जग्गामा गोठ समेत बनाई आएको सो जग्गामा कुन कुन कित्ता नम्वर पर्छ मलाई थाहा भएन कि.नं. २४० र २३८ को मोहियानी हकको प्रमाणपत्र पाएको छु । विपक्षी वादी निवेदक र म प्रतिवादी भएको कुत भराई मोहियानी निष्काशन गरी पाउं भन्ने मुद्दा का..प.जि. भुमिसुधार शाखामा भएको दायरी मिसिल वुझी अ.वं. १७१ नं. वमोजिम जग्गाको नक्सा समेत गरी २४०, २४१, २३८ सो तिनै कित्ता मेरो मोहियानी हकको ४ किल्ला भित्र पर्दछ । मेरो मोहियानी हकको जग्गालाई खिचोला गर्‍यो भनि झुठृा फिराद दिई दुःख दिएकोले फिराद खारेज गरी पाउं भन्ने व्यहोराको प्रतिउत्तर पत्र ।

      ४.    भु.सु. बाट सक्कल लगत झिकी हेर्दा वादीको जग्गामा प्रीतवादीको मोहियानी हक नदेखिई कि.नं. २३८ मा मात्र देखिएकोले वादी दाविको जग्गा समेत मेरो मोहियानी हक भन्ने प्र. को जिकिर मनासिव देखिएन तसर्थ वादी दावीको जग्गामा प्रतिवादीले खिचोला गरेको ठहर्छ भन्ने समेत व्यहोराको शुरु का.प.जि.अ. को फैसला ।

      ५.    का.प.जि. अदालतबाट भएको फैसला न्याय तथा कानून संगत नभएकोले का.प.जि. भु.सु. शाखामा भएको मोहियानी हक र कुत भराई मोही निष्काशन गरी पाउं भनी विपक्षीले दिएको मुद्दा समेत वुझि उचित इन्साफ पाउं भन्ने समेत व्यहोराको प्रतिवादी वल वहादुर तामाङको पुनरावेदन पत्र ।

      ६.    यसमा भुमिसुधार कार्यालयबाट मोहियानी सम्वन्धमा कारवाही भै रहेको भनि जवाफ प्राप्त भएको देखिएको र पुनरावेदकले पेश गरेको फिल्डवुक उतारको नक्कल तथा सक्कल जोताहाको स्थायी निस्सा समेतका आधारमा शुरुवाट भएको फैसला विचारणीय देखिंदा अ.वं. २०२ नं. वमोजिम छलफलका लागि विपक्षी झिकाई पेश गर्नु भन्ने वागमती अंचल अदालतको २०४७।९।२६ को आदेश ।

      ७.    मोही सम्वन्धी विवादको टुङगो लगाउने कानूनी अधिकार क्षेत्र भुमिसुधार अधिकारी भै त्यस निकायबाट प्रतिवादीलाई कि.नं. २४० को मोही कायम गरीन्छ र त्यसलाई कानून वमोजिम दावि परी वदर गरिएको अवस्था रहदैन भने तव सम्मलाई त्यस्तो विषयमा गैर क्षेत्रबाट मुल्याकंन गरी मोही हो वा होइन भनि खोली दिनु मनासिव हुंदैन । त्यसको अतिरीक्त उक्त  कि.नं. २४० को विषयमा आज यसै इजलासबाट मोही कायम हुने ठहर भैसकेको हुंदा शुरुले कि.नं. २४० मा प्रतिवादी पुनरावेदकले खिचोला ठहर गरेको इन्साफ मिलेको नदेखिएकोले सो हदसम्म शुरुको इन्साफ उल्टी हुन्छ भन्ने पुनरावेदन अदालत, पाटनको मिति २०५१।७।११ को  फैसला ।

      ८.    पुनरावेदन अदालत, पाटनको उक्त फैसलामा चित्त वुझेन कि.नं. २४० को जग्गामा प्रत्यर्थीले मोहियानी हकको प्रमाणपत्र प्राप्त गरेको छैनन । कि.नं. २४० को जोताहाको महल खाली रहेको छ । पुनरावेदन अदालतवाट प्रमाण नहेरी प्रमाणको मुल्याकंन नगरी केवल विवादको टुङगो लगाउने अधिकार क्षेत्र भुमिसुधार अधिकारीको हो भनि कि.नं. २४० को जग्गाको हकमा खिचोला नठहर्‍याएको पुनरावेदन अदालत पाटनको त्रुटीपूर्ण फैसला वदर गरी शुरु फैसला सदर गरी पूर्ण न्याय इन्साफ गरी पाउं भन्ने समेतको पुनरावेदक वादीको यस अदालतमा पर्न आएको प्रस्तुत पुनरावेदन पत्र ।

      ९.    यसमा शुरुबाट भुमिसुधारको कि.नं. २४० मा विपक्षी प्रतिवादीको मोही लगत नभएको भन्ने आधारमा खिचोला ठहर्‍याएकोमा पुनरावेदन अदालत पाटनले मोही प्रमाण पत्रमा कि.नं. २४० उल्लेख भएको भन्ने आधारमा शुरु इन्साफ उल्टी गरेको पाइन्छ । मोही लगत १ नं. फाराम भरी प्रकाशन हुंदा कसैको उजुर नपरेमा २ नं. अनुसुची तयार भै सो को आधारमा मोही लगत खडा हुने कुरा भुमि सम्वन्धी नियमावली २०२१ को नियम ६,७ र ९ समेतको व्यवस्थाबाट देखिने हुंदा यस्तो कानूनी आधारहीन वेमितिको निर्णय वमोजिम प्रदान गरेको प्रमाणपत्रको कानूनी औचित्य तर्फ विचार नगरी शुरु फैसला उल्टी गर्ने गरेको पुनरावेदन अदालत पाटनको इन्साफ फरक पर्न सक्ने देखिंदा अ.वं. २०२ नं. वमोजिम विपक्षी झिकाई आएपछि वा अवधि नाघेपछि नियमानुसार गरी पेश गर्नु भन्ने यस अदालतको मिति २०५४।१।२५ को आदेश ।

      १०.    नियम वमोजिम दैनिक पेशी सुचीमा चढी निर्णयार्थ इजलास समक्ष पेश भएको प्रस्तुत मुद्दाको मिसिल कागज प्रमाणहरुको अध्ययन गरी निर्णयतर्फ विचार गर्दा मेरा नाम दर्ताको कि.नं. २४० र २४१ को जग्गामा विपक्षीले खिचोला गरेकाले खिचोला मेटाई चलन  पाउं भन्ने फिराद दावि र  कि.नं. २४० र २४१ र २३८ को जग्गामा म मोही भएकाले दाविको जग्गामा खिचोला गरेको छैन भन्ने प्रतिउत्तर जिकिर भएको प्रस्तुत जग्गा खिचोला मुद्दामा शुरु अदालतबाट वादी दावीको जग्गामा प्रतिवादीले खिचोला गरेको ठहर्‍याएको फैसला उपर प्रतिवादीको चित्त नवुझी पुनरावेदन अदालत पाटनमा पुनरावेदन परेकोमा सो अदालतबाट कि.नं. २४० को जग्गामा प्रतिवादीले खिचोला गरेको ठहर्‍याएको इन्साफ मिलेको नदेखिएकोले सो हदसम्म   शुरुको इन्साफ उल्टी हुने ठहर्‍याएकोमा सो फैसला उपर चित्त नवुझी पुनरावेदक वादीको यस अदालत समक्ष प्रस्तुत पुनरावेदन परेको देखिन्छ ।

      ११. यसमा पुनरावेदन अदालत पाटनले गरेको फैसला मिले नमिलेको के रहेछ सो सम्वन्धमा विचार गर्दा विवादको कि.नं. २४० को जग्गाको मोही प्रतिवादी वल वहादुर तामाङ भएको यिनै वादी प्रतिवादी वीच चलेको मोही प्रमाणपत्र पाउं भन्ने मुद्दाको मिसिल संलग्न निजको नामको मोहियानी हकको प्रमाणपत्रको फोटो प्रतिलिपिबाट देखिन्छ । सो मुद्दामा भुमिसुधार अधिकारीले फैसला गर्दा समेत वल वहादुरले उक्त जग्गाको मोहियानी हकको प्रमाणपत्र पाएको कुरालाई स्वीकार गरेको समेत देखिएको अवस्था छ । भुमिसुधार अधिकारीबाट भएको फैसलालाई पुनरावेदन अदालतले मनासिव ठहर्‍याएको फैसला उपर परेको दोहोर्‍याई पाउं भन्ने निवेदनबाट कारवाही चलेको लगाउको दे.पु.नं ४०६५ को मोही प्रमाणपत्र पाउं भन्ने मुद्दामा पुनरावेदन अदालतको फैसला सदर ठहरी आजै यसै इजलासबाट फैसला समेत भएको छ । भुमि सम्वन्धी ऐन, २०२१ तथा भुमि सम्वन्धी नियमहरु २०२१ मा भएको कानूनी व्यवस्था अनुरुप १ नं.. मोहीको लगत भरे पछि २ नं. अनुसुची लगत प्रकाशन हुने र ४ नं. जोताहा अस्थायी निस्सा  मोहीले प्राप्त गरेपछि  ३ नं. मोहियानी हकको  प्रमाणपत्र  पाउने  अवस्था देखिन्छ । प्रतिवादीले वल वहादुरले मोहियानी हकको प्रमाणपत्र प्राप्त गरेको अवस्थामा जग्गा खिचोला मुद्दाबाट अदालतले मोहीको १ नं. को लगत समेतको कुराबाट अधिकारयुक्त निकायबाट प्राप्त गरेको मोहियानी हकको प्रमाणपत्रको वैधानिकता तर्फ प्रश्न उठाउने अवस्था मनासिव देखिएन । तसर्थ पुनरावेदन अदालत पाटनले प्रतिवादीको मोहियानी हकको कि.नं. २४० को जग्गामा खिचोला नठहर्‍याएको इन्साफ  मिलेकै  देखिंदा  मनासिव  ठहर्छ ।

पुनरावेदक वादीको पुनरावेदन जिकिर पुग्न सक्तैन । दायरीबाट मुद्दाको लगत कट्टा गरी मिसिल नियमानुसार गरी वुझाई दिनु ।

 

उक्त रायमा म सहमत छु ।

 

न्या. कृष्णकुमार वर्मा

 

इति संवत् २०५५ साल पौष ६ गते रोज २ शुभम् ......... ।

                 

भर्खरै प्रकाशित नजिरहरू

धेरै हेरिएका नजिरहरु