शब्दबाट फैसला खोज्‍नुहोस्

निर्णय नं. १४५९ - उत्प्रेषणको आदेश जारी पाउँ

भाग: २३ साल: २०३८ महिना: श्रावण अंक:

निर्णय नं. १४५९   ने.का.प. २०३८         अङ्क ४

फुल बेञ्च

माननीय न्यायाधीश श्री बासुदेव शर्मा

माननीय न्यायाधीश श्री हेरम्बराज

माननीय न्यायाधीश श्री सुरेन्द्रप्रसाद सिंह

सम्वत् २०३७ सालको रि.फु.नं. ४०

फैसला भएको मिति : ०३८।४।६ मा

निवेदक : जि.सुनसरी वसन्तपुर गा.प.वडा नं. ७ बस्ने भुपेश केवरथ ।

विरुद्ध

विपक्षी : जिल्ला भूमिसुधार कार्यालय सुनसरी जि.सुनसरी वविया गा.पं.वार्ड नं. ४ बस्ने रामकृष्ण यादवसमेत

विषय : उत्प्रेषणको आदेश जारी पाउँ

(१) जग्गाको साविक फिल्डबुकमा कायम भइराखेको मोहीको लगत कट्टा गरी अर्को मोही विपक्षीलाई मोही कायम गरी निर्णय गर्नलाई सो जग्गाको जग्गाधनी निवेदकलाई पनि बुझी प्रतिवाद गर्ने मौका दिई निर्णय गर्नु पर्नेमा सो बमोजिम जग्गाधनी निवेदकलाई बुझी निर्णय गरेको देखिएन तसर्थ जग्गाधनी निवेदकलाई नबुझी गरेको विपक्षी जि.भू.सु.कार्यालय सुनसरीको निर्णय प्राकृतिक न्याय सिद्धान्त विपरीतको निर्णय देखिने ।

(प्रकरण नं. १२)

निवेदक तर्फबाट : विद्वान वरिष्ठ अधिवक्ता श्री सर्वज्ञरत्न तुलाधर

विपक्षी तर्फबाट : विद्वान सरकारी अधिवक्ता श्री भैरवप्रसाद लम्साल

आदेश

       न्या. बासुदेव शर्मा : प्रस्तुत मुद्दा डिभिजन बेञ्चबाट भएको ०३६।२।२९ को निर्णय दोहर्‍याई पाउँ भनी निवेदक भुपेश केवरथले दिएको निवेदनमा भएका न्यायिक समितिको सिफारिसमा नेपालको संविधानको धारा ७२(ख) बमोजिम मुद्दा दोहोर्‍याई दिनु भन्ने बक्स भई आएको हुकुम प्रमांगी बमोजिम मुद्दा दोहरी निर्णयार्थ यस बेञ्च समक्ष पेश हुन आएको रहेछ ।

       २. तथ्य यस प्रकार छ : भुपेश केवरथको नाउँमा दर्ता भएको वविया गा.पं.वार्ड नं. ४(क) कि.नं. ५३ को जग्गा मध्ये पूर्व दक्षिणतर्फबाट ०।१५।५ मैले कमाई आएको मोही प्रमाणपूर्जा पाउँ भन्ने रामकृष्ण यादवको निवेदन परेकोमा फिल्डबुक मगाई हेर्दा धनेश्वर मण्डललाई भन्ने किसानको महलमा उल्लेख भएको देखिनाले साविक मोहीको नाउँमा म्याद जारी गर्दा हाजिर नभई गुजारी बसेको उक्त जग्गाको १ नं. लगत भरी २ नं. अनुसूची प्रकाशित भई टाँस मुचुल्का समेत भई आयको देखिँदा मोहियानी स्थायी निस्सा दिने साविक मोहीको लगत कट्टा गर्ने गरी सदरको निमित्त पेश गरेको टिप्पणींमा सदर भन्ने भई ०३५।८।१ मा विपक्षी जि.भू.सु.का.सुनसरीबाट निर्णय भएको रहेछ ।

       ३. उक्त निर्णय बदर गरिपाउँ भनी निवेदक भुपेश केवरथले दिएको रिट निवेदनपत्रमा मेरो वविया गा.पं.वार्ड नं. ४ स्थिति कि.नं. ५३ को जग्गा ०।१९।८ धनेश्वर मण्डलले मोहियानीमा कमाई आएको थियो निजले अब म जग्गा जोत्न सक्दिन तपाईं जग्गाधनीले नै जे गर्नु पर्छ गर्नु होस भनी आफ्नो घर भारत तिर भएकोले म आफैंले कमाई घरसमेत बनाई बसी आएको छु यसै बीच विपक्षी रामकृष्ण यादवले उपरोक्त कि.नं. ५३ को जग्गा मध्ये पूर्व दक्षिणतर्फबाट ०।१५।५ जग्गा कमाई आएको भन्ने झुठ्ठा कुराको निवेदन समेतको आधारमा विपक्षी रामकृष्णलाई मेरो उपरोक्त जग्गाको मोही ठहर्‍याई मोहियानी स्थायी निस्सा दिने गरी ०३५।८।१ गते टिप्पणीं सदर गरी विपक्षी भू.सु.कार्यालयबाट निर्णय गरिएको रहेछ । विपक्षी भूमिसुधार कार्यालयको उपरोक्त निर्णय अनधिकृत गैरकानूनी तथा प्राकृतिक न्याय सिद्धान्त विरुद्ध छ विपक्षी रामकृष्ण यादवलाई मैले आफ्नो जग्गा कमाउन दिएको छैन । भूमिसुधार कार्यालयले मलाई यी कुराहरू भन्ने मौका नै दिएको छैन मेरो जग्गामा बिना मेरो सोधनी स्वीकृत मञ्जूरी झुठ्ठा मोही कायम गरी दिने निर्णय गर्ने प्राकृतिक न्याय सिद्धान्त विपरीत हो यसरी प्राकृतिक न्याय सिद्धान्त विपरीत प्रत्यक्ष कानूनी त्रुटिपूर्ण तथा अनधिकृत निर्णय गरी मेरो मौलिक हकअधिकार हनन गरी दिएको हुनाले उत्प्रेषणको आदेश जारी गरी विपक्षी भू.सु.कार्यालय सुनसरीको ०३५।८।१ को टिप्पणीं आदेश बदर गरिपाउँ भन्ने समेत मुख्य निवेदन जिकिर लिएको रहेछ ।

       ४. मैले कमाई आएको जग्गा हुँदा मलाई मोही कायम गरिएको हो यसबाट निवेदकको कुनै पनि हकको हनन भएको छैन अधिकार प्राप्त अधिकारीज्यूले अधिकार क्षेत्रमा रही निर्णय गर्नुभएको हो रिट निवेदन खारेज हुने हुँदा खारेज गरिपाउँ भन्ने समेत विपक्षी रामकृष्ण यादवको लिखितजवाफ ।

       ५. सम्बन्धित पञ्चायतमा २ नं. लगत प्रकाशन गरी सोको म्याद नाघी सकेपछि पञ्चायतबाट बास्तविकता समेत बुझी गरेको निर्णयलाई प्राकृतिक न्याय भएको छैन भन्न नमिल्ने र वास्तविक जग्गा जोती रहेकोलाई नै मोहियानी हक दिने गरी यस कार्यालयले निर्णय गरेकोले रिट खारेज हुनु पर्छ भन्ने समेत विपक्षी जि.भू.सु.का सुनसरीको लिखितजवाफ ।

       ६.  विपक्षी वविया गा.पं.जि.सुनसरीको सूचनाको म्यादभित्र लिखितजवाफ प्राप्त नभएको ।

       ७. २ नं. अनुसूची प्रकाशित गरिदा समेत कुनै उजूरी परेको नदेखिँदा कि.नं. ५३ को जग्गा मध्ये पूर्व दक्षिणतर्फबाट ०।१५।५ जग्गाको रामकृष्ण यादवको नाममा मोहियानी स्थायी पूर्जा बनाई दिने भू.सु.का.को निर्णय पर्चा देखिन्छ यसरी कानूनद्वारा अधिकार प्राप्त अधिकारीले कानूनको रीत पुर्‍याई गरेको निर्णयबाट निवेदकको मौलिक हकको हनन भएको नदेखिँदा प्रस्तुत रिट निवेदन खारेज हुने ठहर्छ भन्ने ०३६।२।२९ मा डिभिजन बेञ्चको निर्णय रहेछ ।

       ८. प्रस्तुत मुद्दा दोहर्‍याई दिनु भन्ने बक्स भई आएको हुकुम प्रमांगी साथ संलग्न न्यायिक समितिको सिफारिस पर्चामा साविक मोही धनेश्वरको लगत कट्टा गरी रामकृष्णको नाम मोहीमा राखी दिने गरी टिप्पणीं पेश भएकोलाई सदर गरिएको निर्णयबाट न्यायिक मनको प्रयोग नभएको देखिएको छ रामकृष्णलाई मोही कायम गर्ने सम्बन्धमा उठाइएको कारवाईमा जग्गाधनी निवेदकलाई समाव्हान सम्मजारी नगरिएबाट प्राकृतिक न्याय सिद्धान्त विपरीत कार्य हुन गएको छ । कबुलीयत गरी जग्गा कमाउन दिनु लिनु पर्ने विषयमा प्रकाशन नै गर्नु नपर्ने अनुसूची प्रकाशलाई आधार बनाई भू.सु.अधिकारीले टिप्पणीं सदर गरेकोलाई सर्वोच्च अदालत डिभिजन बेञ्चले मान्यता दिएकोलाई कानून अनुरूप भन्न सकिने देखिँदैन भन्ने समेत उल्लेख भएको रहेछ ।

       ९.  निवेदक भुपेश केवरथको तर्फबाट उपस्थित विद्वान वरिष्ठ अधिवक्ता श्री सर्वज्ञरत्न तुलाधरले जग्गाधनी निवेदकलाई बुझ्दै नबुझी विपक्षी रामकृष्णलाई मोहीकायम गरेको निर्णय गैरकानूनी छ बदर हुनु पर्छ भन्ने समेत र विपक्षी जि.भु.सु.का सुनसरीतर्फबाट खटिई आउनु भएका विद्वान सरकारी अधिवक्ता श्री भैरवप्रसाद लम्सालले विपक्षी भू.सु.अधिकारीको निर्णय कानूनबमोजिमको छ त्रुटि छैन भन्ने समेत र विपक्षी रामकृष्ण यादवको तर्फबाट उपस्थित विद्वान अधिवक्ता श्री यादवप्रसाद खरेलले रामकृष्ण यादवको नाउँमा लगत प्रकाशन भएकोमा उजूर समेत नपरेकोले निज मोही कायम गरेको कानूनबमोजिम छ भन्ने समेत बहस प्रस्तुत गर्नुभएको छ ।

       १०. यसमा निर्णयतर्फ हेर्दा मेरो वविया गा.पं.वार्ड नं. ४ स्थित कि.नं. ५३ को जग्गा ०।१९।८ धनेश्वर मण्डलले मोहीयामा कमाई आएको निजले अब म जग्गा जोत्न सक्तिन जे गर्नु पर्छ गर्नु हवस भनी आफ्नो भारत तिर गएकोले म आफैंले कमाई घर समेत बनाई बसी आएको उक्त कि.नं. ०।५३ को जग्गा मध्ये पूर्व दक्षिणतर्फबाट ०।१५।५ जग्गा कमाई आएको भन्ने निवेदनको आधारमा विपक्षी रामकृष्णलाई मोहियानी स्थायी निस्सा दिने ठहर्‍याई निर्णय गरेको बदर गरिपाउँ भन्ने मुख्य निवेदकले जिकिर लिएको छ ।

       ११. विपक्षी रामकृष्ण यादवलाई मोही प्रमाणपूर्जा दिने गरेको भनेको विपक्षी जि.भू.सु.का सुनसरीको निर्णय हेर्दा साविक मोही धनेश्वरको लगत कट्टा गरी विपक्षी रामकृष्ण यादवलाई मोहियानी प्रमाणपूर्जा दिने गरी टिप्पणीं सदर गरी ०३५।८।१ मा निर्णय गरेको देखिन्छ।

       १२. मुख्यतः प्रस्तुत मुद्दामा निवेदक भुपेश केवरथको जग्गाको साविक फिल्डबुकमा कायम भइराखेको मोही धनेश्वर मण्डल धानुकको लगत कट्टा गरी अर्को मोही विपक्षी रामकृष्ण यादवलाई मोही कायम गरी निर्णय गर्नलाई सो जग्गाको जग्गाधनी निवेदकलाई पनि बुझी प्रतिवाद गर्ने मौका दिई निर्णय गर्नु पर्नेमा सो बमोजिम जग्गाधनी निवेदकलाई बुझी निर्णय गरेको देखिएन तसर्थ जग्गाधनी निवेदकलाई नबुझी गरेको विपक्षी जि.भू.सु.कार्यालय सुनसरीको उक्त ०३५।८।१ को निर्णय प्राकृतिक न्याय सिद्धान्त विपरीतको निर्णय देखिन आएकोले सो निर्णय उत्प्रेषणको आदेशद्वारा बदर गरिएको छ अब कानूनबमोजिम गर्नु भनी विपक्षी जि.भू.सु.का. सुनसरीको नाउँमा परमादेशको आदेश समेत जारी हुने ठहर्छ । रिट निवेदन खारेज गर्ने गरेको ०३६।२।२९ को डिभिजन बेञ्चको निर्णय मिलेको देखिएन यो आदेश विपक्षी जि.भू.सु.कार्यालय सुनसरीमा पठाउन प्रतिलिपि महान्यायाधिवक्ताको कार्यालयमा पठाई मिसिल नियमबमोजिम बुझाई दिनु ।

 

उक्त रायमा हामीहरूको सहमति छ ।

 

न्या. हेरम्बराज

न्या. सुरेन्द्रप्रसाद सिंह

 

इति सम्वत् २०३८ साल श्रावण ६ गते रोज ३ शुभम् ।

भर्खरै प्रकाशित नजिरहरू

धेरै हेरिएका नजिरहरु