शब्दबाट फैसला खोज्‍नुहोस्

निर्णय नं. ७७२९ - वन्दीप्रत्यक्षीकरण

भाग: ४८ साल: २०६३ महिना: कार्तिक अंक:

निर्णय न. ७७२९        ने.का.प. २०६३         अङ्क ७

 

सर्वोच्च अदालत, संयुक्त इजलास

माननीय न्यायाधीश श्री केदारप्रसाद गिरी

माननीय न्यायाधीश श्री कल्याण श्रेष्ठ

संबत् २०६३ सालको रिट.नं. .......६२४

आदेश मितिः २०६३।२।३१।४

 

विषयः वन्दीप्रत्यक्षीकरण ।

 

निवेदकः का.जि.का.म.न.पा. वडा नं. १३ बस्ने शान्ती श्रेष्ठ समेत

बिरुद्ध

विपक्षीः का.जि.का.म.न.पा. वडा नं. १३ कालीमाटी वस्ने मैयाँ वज्राचार्य समेत

 

§  एउटाको जग्गाबाट ढल निकास र अर्काको जग्गाबाट बाटो हिड्नु पर्ने अवस्थामा रहेका निकट छिमेकी निवेदक र विपक्षीहरु बीच सामान्य वादविवाद हुनु अस्वभाविक नदेखिएपनि १०१० जनाको संख्यामा रहेका निवेदकहरुलाई निजहरुकै घरमा विपक्षीहरुले वन्दी बनाएको भन्ने निवेदन दावी पत्यारलायक नदेखिने ।

§  प्रहरी समेतको सहयोगमा आफू सो घरबाट निस्की प्रस्तुत निवेदन गर्न आएको भन्ने निवेदनमानै उल्लेख गरेको देखिदा राजधानी जस्तो ठाउँमा रहेका नागरिकनागरिक वीचको त्यस्तो सामान्य शान्ति सुरक्षाको विवादलाई प्रहरी र स्थानीय प्रशासनिक निकायबाटै निरुपण गर्न नसक्ने दण्डहिनताको अवस्थाको परिकल्पना गर्न नमिल्ने ।

(प्रकरण नं.११)

§  निवेदन लेखबाटै प्रहरीमा समेत उजुरी दिएको कुरालाई स्विकारै गरेको देखिएको र त्यही बाटो भएर प्रस्तुत रिट दिन आएको भन्ने विपक्षीहरुको कथनलाई समेत इजलास समक्ष उपस्थित भएकी निवेदकहरुको हकमा निवेदन दिने ववीता श्रेष्ठले अन्यथा भन्न सकेको नपाईदा निवेदकहरुलाई विपक्षीहरुले वन्दी बनाएको भन्न नसकिने ।

§  रिट निवेदनमा विपक्षीहरुले वन्दी बनाएको भन्ने कुराको भरपर्दो र विश्वासनिय आधार प्रमाण उल्लेख गर्न नसकी व्यक्तिको वैयक्तिक स्वतन्त्रताको संरक्षण गर्न जारी गरिने विशिष्ठ प्रकृतिको वन्दीप्रत्यक्षीकरणको उपचारको हलुका ढंगबाट सहारा लिई आफूहरु विच चलेको ढल निकास सम्बन्धी देवानी मुद्दालाई प्रभावित गर्न खोजेको अवस्था देखिएकोले निवेदन मागअनुरुप सर्च वारेन्ट समेत जारी गरिरहनु नपर्ने ।

(प्रकरण नं.१२)

§  निवेदकहरुलाई निजहरुकै घरमा विपक्षीहरुले वन्दी बनाएको भन्ने अवस्था पुष्टि प्रमाणित हुन नआई अदालतमा विचाराधिन ढल निकास सम्बन्धी देवानी प्रकृतिको मुद्दालाई प्रभावित पार्ने उद्देश्यबाट निवेदन दिएको देखिदा वन्दी नै नरहेका निवेदकहरुलाई छाडि दिनु भनी निवेदन मागबमोजिम वन्दीप्रत्यक्षीकरणको आदेश जारी गर्न नमिल्ने ।

(प्रकरण नं.१३)

 

निवेदकमा तर्फबाटः विद्वान वरिष्ठ अधिवक्ता श्री खेमनारायण ढुङ्गाना र विद्वान अधिवक्ता श्री शिवबहादुर भुजेल

विपक्षीका तर्फबाटः विद्वान अधिवक्ता श्री हिरा रेग्मी

अवलम्बित नजीरः

 

आदेश

न्या.कल्याण श्रेष्ठः नेपाल अधिराज्यको संविधान, २०४७ को धारा २३ र ८८(२) अन्तर्गत यस अदालतमा दायर हुन आएको प्रस्तुत रिट निवेदनको संक्षिप्त तथ्य र ठहर यसप्रकार छः

२.   निज वन्दीहरु मध्ये केही मेरा आफन्त र केही घरमा भाडामा वस्ने व्यक्ति हुनुहुन्छ । विपक्षीहरुसँग ढल निकास सम्बन्धी विवादमा यसै अदालतमा मुद्दा चली विचाराधीन छ ।  सो कारवाही अन्तिम नहुँदै ढल निकास दिनका लागि दवाव दिदै आउनु भएको थियो । यस्तैमा मिति २०६३।२।१२ मा म निवेदीकाको घरमा प्रवेश गर्ने प्रवेशद्वारमा फलामे ग्रील लगाई दिए उपर मिति २०६३।२।१४ मा जिल्ला प्रहरी कार्यालयमा छलफल हुँदा सर्वोच्च अदालतमा विचाराधीन मुद्दा टुंगो नलागे सम्म अस्थायि रुपमा ढल बाटो प्रयोग गर्न दिने र झगडा नगर्ने सहमति भएको थियो ।

३.   सो सम्झौताको वेवास्ता गर्दै विपक्षीहरुले पुनः मिति २०६३।२।२२ मा मेरो घर पस्ने मूलद्वारमा ग्रिल लगाई वेल्डिङ समेत गरी वन्दी बनाएकोमा प्रहरीको सहयोगले मिति २०६३।२।२३ गते छिमेकीको घरको छतबाट वाहिर आई प्रहरी कार्यालयमा निवेदन दिदा समेत ढोका खुलाउन सकिएको छैन ।

४.   यसप्रकार विपक्षीहरुले फलामको ढोका लगाई निवेदकहरुलाई आफ्नै घरमा वन्दी बनाई संविधानको भाग ३ द्वारा प्रदत्त मौलिक हक उपभोग गर्नबाट वञ्चित तुल्याएको र निवेदकहरुलाई यातना दिई वेपत्ता समेत पार्न सक्ने संभावना हुँदा निज वन्दीहरुलाई अदालत समक्ष उपस्थित गराई वन्दीप्रत्यक्षीकरणको आदेश जारी गरिपाऊँ भन्ने समेत व्यहोराको रिट निवेदन पत्र ।

५.   यसमा के कसो भएको हो ? आगामी मिति २०६३।२।२८ भित्र लिखित जवाफ साथ उपस्थित हुनु भनी विपक्षीहरुलाई सूचना पठाई नियमानुसार पेश गर्नु भन्ने समेत व्यहोराको यस अदालत एक न्यायाधीशको इजलासबाट मिति २०६३।२।२५ मा भएको आदेश ।

६.   यसमा विपक्षीहरुको नाउँमा म्याद तामेल भएको नदेखिदा पूर्व आदेश बमोजिम गर्ने गरी मिति २०६३।२।३१ को तारेख तोकी सूचना तामेल गरी नियमानुसार पेश गर्नु भन्ने समेत यस अदालतबाट मिति २०६३।२।२८ मा भएको आदेश ।

७.   विपक्षीको निवेदन कथन झुठ्ठा हो । हामीले विपक्षीहरुलाई वन्दी बनाएका छैनौ । विपक्षी र हामी विच चलेको ढल निकास सम्बन्धी विवाद टुङ्गो नलाग्दा सम्म विपक्षीको जग्गाबाट हाम्रो ढल वग्न दिनु पर्ने र हाम्रो जग्गाबाट निजहरुलाई बाटो निकास दिनु पर्ने गरी प्रहरीमा भएको सहमती हामीले तोडेको छैन । उल्टै विपक्षीहरुले ढल निकास नदिई दुर्गन्धित अवस्थामा वस्नु परेको छ । पुनरावेदन अदालतबाट समेत ढल निकास पाउने गरी भएको फैसला बमोजिम ढल निकास नदिन विपक्षीहरुले वन्दीको बहाना बनाएको हो । विपक्षी त्यही बाटो भएर अदालतमा आएकी हुन । जुन तथ्य अदालतबाट निरिक्षण भएमा समेत स्पष्ट हुने नै छ । झुठ्ठा निवेदन खारेज गरिपाऊँ भन्ने समेत व्यहोराको विपक्षीहरुको लिखित जवाफ ।

८.   नियम बमोजिम पेश हुन आएको प्रस्तुत रिट निवेदनमा निवेदकका तर्फबाट उपस्थित विद्वान वरिष्ठ अधिवक्ता श्री खेमनारायण ढुङ्गाना र विद्वान अधिवक्ता श्री शिवबहादुर भुजेलले निवेदकहरुको घरको प्रवेश मार्गमा विपक्षीहरुले फलामे ढोका लगाई घर भित्रै वन्दी बनाई राखेको अवस्था छ । दुवै पक्ष विच ढल निकास र बाटोको सम्बन्धमा विवाद चली रहेको भन्ने देखिएको अवस्थामा निवेदन दावी काल्पनिक मात्र हो भन्न सकिने स्थिति छैन । अदालतबाट सर्च वारेन्ट समेत जे जो प्रक्रिया पूरा गर्नु पर्ने हो गरी वन्दी प्रत्यक्षीकरणको आदेश जारी गरिनु पर्दछ भन्ने समेत वहस प्रस्तुत गर्नुभयो ।

९.   विपक्षीहरुका तर्फबाट उपस्थित विद्वान अधिवक्ता श्री हिरा रेग्मीले विपक्षी र निवेदकहरु एक अर्काको जग्गाबाट ढल निकास र बाटो हिड्नु पर्ने अवस्थाका छिमेकी हुन । निजहरु विच यसै सम्बन्धमा मुद्दा चली यसै अदालतको विचाराधिन रहेको अवस्था पनि विद्यमान छ । निवेदकहरुलाई विपक्षीले बाटो थुनी वन्दी बनाएको होइन, छैन ? निवेदक वविता श्रेष्ठ स्वयं त्यही बाटो हिडेर अदालतमा उपस्थित हुनु भएको छ । ढल निकास सम्बन्धी यस अदालतमा विचाराधिन रहेको मुद्दालाई प्रभावित पार्ने उद्देश्यबाट मात्र प्रस्तुत निवेदन दिएको हुँदा झुठ्ठा र कपोलकल्पित रिट निवेदन खारेज गरिनु पर्दछ भनी गर्नु भएको वहस समेत सुनियो ।

१०.  रिट निवेदन सहितको फाइल अध्ययन गरी हेर्दा निवेदकहरुलाई विपक्षीहरुले वन्दी बनाएको अवस्था छ, छैन ? र निवेदन माग बमोजिम वन्दीप्रत्यक्षीकरणको आदेश जारी गर्नु पर्ने हो, होइन ? भन्ने विषयमा निर्णय दिनु पर्ने देखियो ।

११.   रिट निवेदकहरुलाई विपक्षीहरुले वन्दी बनाएको हो, होइन ? भन्ने निर्णय दिनु पर्ने हुन आएको प्रथम प्रश्न तर्फ विचार गर्दा विपक्षीहरुसँग ढल निकास सम्बन्धी मुद्दा अदालतमा विचाराधिन छँदा छँदै निवेदकहरुको घरमा प्रवेश गर्ने मूल द्वारमा विपक्षीहरुले फलामे ग्रिल लगाई वेल्डिङ्ग गरी घर बाहिर निस्कन नपाउने गरी वन्दी बनाएको भन्ने निवेदन लेख रहेको पाइन्छ । विपक्षीहरुको लिखित जवाफ हेर्दा निवेदकहरुको प्रवेश मार्ग वन्द गरी वन्दी बनाएको छैन । निवेदिका वविता श्रेष्ठ स्वयं यहीबाटो भएर अदालतमा उपस्थित भएकी छन् । ढल निकास सम्बन्धमा निवेदकहरुसँग चलिरहेको मुद्दालाई प्रभावित पार्ने उद्देश्यबाट झुठ्ठा व्यहोराको निवेदन दिएको हो भन्ने समेत उल्लेख गरेको देखिन्छ । रिट निवेदन लेख र लिखित जवाफ व्यहोराबाट निवेदक र विपक्षीहरु विच ढल निकास सम्बन्धमा मुद्दा चलि हाल यस अदालतको विचाराधीन रहेको भन्ने तथ्यमा विवाद छैन । एउटाको जग्गाबाट ढल निकास र अर्काको जग्गाबाट बाटो हिड्नु पर्ने अवस्थामा रहेका निकट छिमेकी निवेदक र विपक्षीहरु विच सामान्य वाद विवाद हुनु अस्वभाविक नदेखिए पनि १०१० जनाको संख्यामा रहेका निवेदकहरुलाई निजहरुकै घरमा विपक्षीहरुले वन्दी बनाएको भन्ने निवेदन दावी पत्यारलायक देखिन आउँदैन । प्रहरी समेतको सहयोगमा आफू सो घरबाट निस्की प्रस्तुत निवेदन गर्न आएको भन्ने निवेदनमानै उल्लेख गरेको देखिदा राजधानी जस्तो ठाउँमा रहेका नागरिकनागरिक वीचको त्यस्तो सामान्य शान्ति सुरक्षाको विवादलाई प्रहरी र स्थानीय प्रशासनिक निकायबाटै निरुपण गर्न नसक्ने दण्डहिनताको अवस्थाको परिकल्पना गर्न मिल्ने पनि हुँदैन ।

१२.  निवेदन लेखबाटै प्रहरीमा समेत उजुरी दिएको कुरालाई स्विकारै गरेको देखिएको र त्यहीबाटो भएर प्रस्तुत रिट दिन आएको भन्ने विपक्षीहरुको कथनलाई समेत इजलास समक्ष उपस्थित भएकी निवेदकहरुको हकमा निवेदन दिने ववीता श्रेष्ठले अन्यथा भन्न सकेको नपाईदा निवेदकहरुलाई विपक्षीहरुले वन्दी बनाएको भन्न सक्ने अवस्था देखिएन । निवेदकले रिट निवेदनमा विपक्षीहरुले वन्दी बनाएको भन्ने कुराको भरपर्दो र विश्वासनिय आधार प्रमाण उल्लेख गर्न नसकी व्यक्तिको वैयक्तिक स्वतन्त्रताको संरक्षण गर्न जारी गरिने विशिष्ठ प्रकृतिको वन्दीप्रत्यक्षीकरणको उपचारको हलुका ढंगबाट सहारा लिई आफूहरु विच चलेको ढल निकास सम्बन्धी देवानी मुद्दालाई प्रभावित गर्न खोजेको अवस्था देखिएकोले निवेदन माग अनुरुप सर्च वारेन्ट समेत जारी गरी रहनु पर्ने अवस्था देखिएन ।

१३.  तसर्थ उल्लेखित आधार कारणबाट निवेदकहरुलाई निजहरुकै घरमा विपक्षीहरुले वन्दी बनाएको भन्ने अवस्था पुष्टि प्रमाणित हुन नआई यस अदालतमा विचाराधिन ढल निकास सम्बन्धी देवानी प्रकृतिको मुद्दालाई प्रभावित पार्ने उद्देश्यबाट निवेदन दिएको देखिदा वन्दी नै नरहेका निवेदकहरुलाई छाडि दिनु भनी निवेदन माग बमोजिम वन्दीप्रत्यक्षीकरणको आदेश जारी गर्न मिलेन । प्रस्तुत रिट निवेदन खारेज हुने ठहर्छ । फायल नियमानुसार गरी बुझाई दिनु ।

    

उक्त रायमा सहमत छु ।

 

न्या.केदारप्रसाद गिरी

इ.स.नारायणप्रसाद सुवेदी

 

इति सम्वत् २०६३ साल जेष्ठ ३१ गते रोज ४ शुभम..........

 

भर्खरै प्रकाशित नजिरहरू

धेरै हेरिएका नजिरहरु