शब्दबाट फैसला खोज्‍नुहोस्

निर्णय नं. १५३५ - उत्प्रेषणको आदेश जारी गरि पाऊँ ।

भाग: २४ साल: २०३९ महिना: जेष्ठ अंक:

निर्णय नं. १५३५    ने.का.प. २०३९ अङ्क २

 

डिभिजनबेञ्च

सम्माननीय प्रधान न्यायाधीश श्री नयनबहादुर खत्री

माननीय न्यायाधीश श्री हेरम्बराज

सम्वत् २०३८ सालको रिट नं. १४९३

आदेश भएको मिति  : २०३९।२।२८ मा

निवेदक      : जि.मोरङ दर्बेशा गा.पं.वडा नं.७ बस्ने डोलानाथ शिवाकोटी

विरुद्ध

विपक्षी : भूमिसुधार कार्यालय मोरङ विराटनगर, जि.मोरङ दर्वेशा गा.पं.वडा नं.७ बस्ने श्री      शंकरमान सिंह अधिकारी

बिषय : उत्प्रेषणको आदेश जारी गरी पाउँ

(१)                विवरण मध्ये दर्खास्तमा जग्गाको कुनै एका कुरा फरक पर्दैमा कित्ता नं.र क्षेत्रफल मिलेको जग्गा छोडेको हैन भन्ने मिल्ने नदेखिने ।

(प्रकरण नं. १०)

(२)               अधिकारप्राप्त अधिकारीले कानून अनुरुप गरेको हुँदा प्रस्तुत रिट निवेदन खारेज हुने ।

      (प्रकरण नं. ११)

निवेदक तर्फबाट : विद्वान अधिवक्त श्री गंगाप्रसाद उप्रेती

विपक्षी तर्फबाट : विद्वान सरकारी अधिवक्त श्री भैरवप्रसाद लम्साल

उल्लिखित मुद्दा :  

आदेश

प्र.न्या.नयनबहादुर खत्री

१.     नेपालको संविधानको धारा ७१ अन्तर्गत यस बेञ्च समक्ष पेश हुन आएको प्रस्तुत रिट निवेदनको संक्षिप्त विवरण निम्नानुसार छ :

२.    विपक्षी शंकरमान सिंह अधिकारीले वहाँ जग्गाधनी म मोही भई कमाएको दर्वेशा गा.पं.वडा नं.७ (छ) कि.नं.३ को विगाहा ७१४ र १२ को जेथाको मोही हक मलाई छुटाउने दवाव दिएकोले छोडपत्रको कागजमा वडा नं.७ (छ) को बदला ७ (घ) भनी निवेदन भूमिसुधारमा छोडपत्र लेखी दिएको थिएँ । सो भन्दा पहिले ०३६ सालमा पनि विपक्षीको दवावमा परी दर्वेशा गा.पं.मा वडा नं.१ का व्यक्तिहरु राखी सर्जमिन गरी सो सर्जमिनलाई मान्यता दिई मोहीले खुसीराजीले छोडपत्र गरेकोले भू.सं.ऐन, २०२१ को दफा २६ बमोजिम मोही लगत संशोधन गरी जग्गाधनीलाई सूचना दिने भन्ने समेतको राय सदर, विपक्षी अधिकारीले ०३८।९।३ मा टिप्पणी सदर गरेको । ०३८।१०।१३ मा नक्कल सारी लिँदा सबै विवरण जानकारी भयो । यसरी मैले छोडपत्र गर्दै नगरेको उक्त ७ (छ) को कि.नं.३ को जग्गाको छोडपत्र गराएको निर्णयले नेपालको संविधानको धारा ११(ङ) तथा धारा १५ समेतद्वारा प्राप्त हकमा आघात पुर्‍याएकोले उत्प्रेषण वा जुन उपयुक्त हुन्छ आज्ञा आदेश वा पुर्जी जारी गरी विपक्षी अधिकारीको ०३८।९।३ को निर्णय बदर गरी पाउँ भन्ने समेत निवेदक विपक्षीहरुद्वारा लिखितजवाफ मगाई आएपछि पेश गर्नु भन्ने सिंगलबेञ्चको ०३८।१०।२२।५ को आदेश ।

३.    ज.ध.शंकरमान सिंह अधिकारी र विपक्षी निवेदक मोही भएको दर्वेशा गा.पं.अन्तर्गत वडा नं.७ (छ) कि.नं.३ ज.वि.७१४१२ जग्गा कायम भएको ७ (छ) नभई ७ (घ) को जग्गा छोडपत्र गरेको भनी निवेदकले काल्पनिक विवाद दर्शाउनु भएको छ । जग्गा भएको सम्बन्धित गा.पं.वार्ड नं.७ का मानिसहरुले नै सर्जमिनमा उपस्थित भई निवेदकले आफ्नो सावगासले जोत्न नसकी खुसीराजीले ०३६ सालदेखि नै छोडपत्र गरी दिएको भन्ने किटानी लेखाई दिएको सो उपर कुनै निवेदकको कुनै दावी विरोध आदि परेको पनि नदेखिएको ०३६ सालमा यस कार्यालयमा निवेदकले कानूनले व्यवस्था गरे अनुसार लिखित निवेदनद्वारा छोडपत्र गरी कार्यालयमा आई सनाखत गरी छोडपत्र स्वीकृत समेत भएको हो । उपर्युक्त तथ्यको आधारमा भू.सं.ऐन, २०२१ को दफा २६ (१)(क) अनुसार गा.पं.को सिफारिस र सर्जमिन मुचुल्का समेतबाट छानबिन गरी बुझी मोही लगत कट्टा भई गएको र सो अनुसार रीतपूर्वकको सूचना निवेदकलाई पठाएको समेत हुँदा रिट निवेदन खारेज गरी पाउँ भन्ने समेत भूमिसुधार कार्यालय मोरङ ।

४.    विपक्षीले दर्वेशा गा.पं.वार्ड नं.७ (छ) कि.नं.३ को सिम जग्गा मेरो आर्थिक अवस्था कमजोर हुनका साथै हल गोरु नभई जग्गाको कूतै बुझाउन नसक्ने भएबाट मेरो नाउँको मोही लगत कट्टा गरी पाउन दर्वेशा गा.पं.मा ०३६।१२।१२ गते निवेदन दिएकोले सो पञ्चायतका प्रधान पञ्चले ०३६।१२।१२।३ मा सिफारिस दिएको कुरा समेत लेखाई स्वयं विपक्षीले भू.सु.का.मोरङमा निवेदन दिएकोबाट ०३८।९।३ का भू.सु.का.मोरङको निर्णयले मोहीको लगत कट्टा गरी दिने निर्णय भई कट्टा भएको हो र विपक्षीले ०२४ सालदेखि ०३५ सालसम्म जग्गा कमाई आए वापत सोही दर्वेशा गा.पं.को वार्ड नं.७ (छ) को निजले कमाएको ७१४१२/२ मध्ये ज.बि.१० विपक्षलाई ०३७।१२।१३ गते बकसपत्र पास गरी दिएको छु । ७ (घ) मा मेरो जग्गै छैन । गा.पं.ले पनि हक नभएको जग्गामा सिफारिस दिन भू.सु.का.ले पनि हुँदै नभएको जग्गामा कारवाई नहुने हुँदा रिट निवेदन खारेज गरी पाउँ भन्ने समेत शंकरमान सिंह अधिकारी ।

५.    नियम बमोजिम दैनिक पेशी सूचीमा चढी पेश हुन आएको प्रस्तुत मुद्दामा निवेदक तर्फबाट उपस्थित विद्वान अधिवक्ता श्री गंगाप्रसाद उप्रेतीले लेख्दै नलेखेको जग्गामा छोडपत्र गरे भनेको र ७ नं.मा भएको जग्गाको सर्जमिन १ नं.वडामा गई गराएको भू.सु.का.मोरङको त्रुटिपूर्ण निर्णय उत्प्रेषणको आदेशद्वारा बदर हुनुपर्छ भन्ने र विपक्षी भू.सु.का.मोरङ तर्फबाट खटी आउनु भएका विद्वान सरकारी अधिवक्ता श्री भैरवप्रसाद लम्सालले भूमिसम्बन्धी ऐनको दफा २६ अनुसार सम्बन्धित पञ्चायत बुझी भू.सु.अ.ले निर्णय गर्न सक्छ । तसर्थ सर्जमिन वेरीतको भन्न मिल्दैन। यदि दर्वेशा गा.पं.वडा नं.७ (छ) को जग्गा नछोडेको भए भू.सु.का.मा आई सो यथार्थ कुरा बताउन निवेदकलाई के कस्ले रोक्यो ? करकापबाट कागज गराइएको भए समय भित्र उजुर गरी बदर गराउनु पर्ने । तसर्थ भू.सु.अ.मोरङको निर्णय कानून अनुरुपै छ भन्ने विपक्षी शंकरमान सिंह अधिकारीको तर्फबाट उपस्थित विद्वान अधिवक्ता श्री रामगोपाल श्रेष्ठले निवेदकले स्वेच्छाले उक्त वडा नं.७ (छ) कि.नं.३ को जग्गा छोडेका र सो बापत ०३७।१२।१३ मा ज.वि.१० बकसपत्र गरी लिएका । बकसपत्रको कैफियतमा मोही भई ०३५ सालसम्म कमाए बापत लेखिएको जग्गा बकसपत्र गरेको भन्ने समेत लेखिएबाट रिट निवेदन खारेज हुनुपर्छ भन्ने समेत बहस गर्नुभयो ।

६.    विद्वान अधिवक्ताहरुको बहस समेत सुनी निर्णय तर्फ विचार गर्दा उक्त भू.सु.का.मोरङको ०३८।९।३ को टिप्पणी कानून अनुरुप छ छैन भन्ने विषयमा निर्णय दिनुपर्ने हुन आएको छ ।

७.    यसमा छोडपत्रको कागज लेखी दर्वेशा गा.पं.र भू.सु.का.मोरङमा समेत निवेदन दिई सो निवेदनमा सनाखत गरी दिएको कुरा निवेदकले स्वीकार गरेकै देखियो ।

८.    निवेदकले भूमिसुधारमा ०३७।१२।१३ मा दिएको निवेदनबाट कारवाई चलाई भूमिसुधार कार्यालय मोरङले दर्वेशा गा.पं.मा सर्जमिन समेत गरी ०३८।९।३ को टिप्पणी आदेशद्वारा निवेदकको मोहियानीको जग्गाको लगत संशोधन आदेश गरेको देखिन्छ ।  

९.    निवेदकले दर्वेशा गा.पं.मा दिएको निवेदन भूमिसुधार कार्यालय मोरङमा दाखिल गरेको दिन मिति ०३७।१२।१३ गते सो दर्वेशा गा.पं.अन्तर्गत वडा नं.७ (छ) को कि.नं.३ को जग्गा मध्येबाट ज.वि.१० निवेदकले विपक्षी शंकरमान सिंह अधिकारीबाट हाल बकस गरी लिएको सो बकसपत्रको कैफियतमा मोही भई ०३५ सालसम्म काम गरी आए बापत लेखिएको जग्गा बकसपत्र गरी दिएको भन्ने स्पष्ट रुपले उल्लेख भएको पेश भएको उक्त बकसपत्रको नक्कलबाट देखिन्छ । यसबाट पनि सो वडा नं.७ (छ) कि.नं.३ को जग्गा निवेदकले छोडपत्र गरेको हैन भन्न मिल्ने स्थिति देखिएन ।

१०.    दर्वेशा गा.पं.वडा नं.७ (छ) को कि.नं.३ को जग्गा छोडेको हैन व्यहोरा फरक परी ७(छ) को बदला ७(घ) लेखी दिएको र त्यसबाट कारवाई गर्न मिल्ने हैन भन्ने निवेदकको निवेदन जिकिरको हकमा यिनै जग्गाधनीको जग्गाको मोहियानी हक छोड्ने गरी दर्खास्त दिए बमोजिम लगत कट्टा भएको देखिन्छ । दर्खास्तमा जग्गाको विवरण मध्ये कुनै एका कुरा फरक पर्दैमा कित्ता नं.र क्षेत्रफल मिलेको जग्गा छोडेको हैन भन्ने मिल्ने देखिंदैन ।

११.    अतः उपर्युक्त कारणहरुबाट भू.सं.ऐन, ०२१ को दफा २६ बमोजिम मोहीको लगत संशोधन गर्ने गरेको उक्त भूमिसुधार कार्यालय मोरङको ०३८।९।३ को आदेश अधिकार प्राप्त अधिकारीले कानून अनुरुप गरेको हुँदा प्रस्तुत रिट निवेदन खारेज हुने ठहर्छ । 

 

म सहमत छु ।

 

न्यायाधीश हेरम्बराज

 

इतिसम्वत् २०३९ साल जेष्ठ २८ गते रोज ६ शुभम् ।

 



भर्खरै प्रकाशित नजिरहरू

धेरै हेरिएका नजिरहरु