शब्दबाट फैसला खोज्‍नुहोस्

निर्णय नं. १४३७ - : फैसला बदर हक कायम गरिपाउँ

भाग: २३ साल: २०३८ महिना: जेष्ठ अंक:

निर्णय नं. १४३७    ने.का.प. २०३८                        अङ्क २

डिभिजन बेञ्च

सम्माननीय प्रधान न्यायाधीश श्री नयनबहादुर खत्री

माननीय न्यायाधीश श्री बब्बरप्रसाद सिंह

सम्वत् २०३७ सालको देवानी पुनरावेदन नम्बर २१८

फैसला भएको मिति :      २०३७।१२।३।२ मा

पुनरावेदक :  सिन्धुली जिल्ला कपिलाकोट गा.पं. वडा नं. ६ बस्ने लालबहादुर थापा

विरुद्ध

विपक्षी : का.जि.सुतुङगल गा.पं. वडा नं. ४ घर भई हाल सर्लाही जिल्ला नेत्रगञ्ज गा.पं. वडा नं. ५ बस्ने जोगिचा महर्जन

मुद्दा : फैसला बदर हक कायम गरिपाउँ

(१)   राजीनामा पास गराई पाउँ भनी फिराद दर्ता गरी अदालतको विचाराधीनमा रही सकेको कुरालाई प्रतिकूल असर पार्ने गरी पास गराइपाउँ भनेकै जग्गा राजीनामा पास गराई लिएको देखियो । यस्तो अदालतको विचाराधीनमा रहेको विषयमा प्रतिकूल असर पर्ने गरी गरेको कारोवारलाई मान्यता दिन मिल्ने ।

(प्रकरण नं. १०)

पुनरावेदक तर्फबाट : विद्वान वरिष्ठ अधिवक्ता श्री कुसुम श्रेष्ठ

विपक्षतर्फबाट : विद्वान अधिवक्ता श्री कमलनारायण दास

उल्लिखित मुद्दा :

फैसला

            प्र.न्या. नयनबहादुर खत्री : म.क्षे.अ.को ०३६।३।१०।१ को निर्णय उपर पुनरावेदन गर्ने अनुमति पाउँ भन्ने वादीको निवेदनमा ०३६।११।१०।६ का डिभिजन बेञ्चका आदेशानुसार अनुमति प्राप्त भई यस बेञ्च समक्ष पेश हुन आएको रहेछ ।

            २.    मुद्दाको संक्षिप्त विवरण यस प्रकार छ : जि.स. अवदी गा.पं.वार्ड नं. ९ ।झा। कि.नं. ४ को ४५ मध्ये पूर्व तर्फबाट ३५ राजीनामा लिखत गरी दिएको म्यादभित्र पास गरी नदिएको देखाई आपसी मिलेमतोबाट मलाई लिखत गरी दिएका जग्गा र विपक्ष जोगिचाबाट लिखत गरी दिएको जग्गा एउटै हो भन्ने बयान गरी साक्षीहरू समेत सोही अनुकूल बोलपत्र गरेको भई मलाई लिखत गरेका जग्गा पास हुने ठहरी सर्लाही जिल्ला अदालतबाट ०३२।९।८।३ मा फैसला भएको र विपक्ष कृष्णकुमारीले विपक्ष जोगिचालाई लिखत गरी दिएको लिखत गरी मेरा नाउँमा दर्ता समेत भई भोगी आएको जग्गा विपक्षीहरू हारजीत गर्दैमा मेरो हक जान नसक्ने हुँदा उक्त फैसला वातिल बदर भई सो जग्गामा मेरो मात्र हक कायम गरिपाउँ भन्नेसमेत वादीको फिराद ।

            ३.    कृष्णकुमारीले मलाई गरेका लिखत पास गरी नदिएकोमा लिखत पास मुद्दा दायर गरेको त्यसमा मेरो लिखतबाट जालसाज भनी बयान गरी दिएबाट जालसाज समेत कारवाही चलेकोमा मेरो मुद्दा परी कारवाही चल्दा चल्दै अवस्था मेरो लिखत भन्दा ०० जग्गा बढाई ३५ लिखत वादीहरूले पेश गराएका हुँदा कानूनले मान्यता हुन नसक्ने नपाउने र मेरो लिखत पास हुने ठहरी फैसला भएका हुँदा सो फैसला कायम गरिपाउँ भन्नेसमेत प्रतिवादी जोगिचाको प्रतिउत्तर ।

            ४.    मेरो साविक जबडी गा.पं. वडा नं. ९ ।झ। कित्ता नं. ४ को ४५ मध्ये जग्गा विगाहा १५ रामसुन्दर खालाई अघि नै बिक्री गरी दिइसकेकोमा गुरु प्रो.नरेन्द्रराजले निखनी लिई ०३१।२।१० गते कित्ताकाट हुँदा कि.नं. ४ खारेज गरी कि.नं. ११९ गुरु प्रो.नरेन्द्रराजका नाउँमा र बाँकी ट्रायलचेकबाट बढी भएको जग्गासमेत गरी ३५ कि.नं. १२० नं. मेरो कायम भई विपक्ष वादीलाई राजीनामा गरी दिई पास समेत गरी दिएको हुँ । जोगिचा महर्जनले वादी भई चलाएको दे.नं. १३२९ को लिखत पास मुद्दामा दावी भएको कि.नं. ४ को ४५ जग्गा मध्ये पूर्व तर्फबाट ३५ को लिखत मिति ०३२।५।४ मा नै प्रष्ट भएको हुँदा मैले निजसँग रुपैयाँ लिएको र लिखत गरेको समेत नहुँदा जालसाजीतर्फ बयान दिई कारवाही चलेको उक्त मुद्दा मलाई हराई पारीत हुने ठहराए पनि म.क्षे.अ.मा पुनरावेदन गरी सकेको छु, उहाँलाई क्षति पुर्‍याउने नियत लिई मैले कुनै काम गरेको छैन भन्ने समेत प्रतिवादी कृष्णकुमारीको प्रतिउत्तरपत्र ।

            ५.    कि.नं. १२० को जग्गामा कृष्णकुमारीकै लिखतबाट वादी लालबहादुरको र प्र.जोगिचा दुवै जनाको हक प्राप्त भएको रहेछ भन्ने पुष्ट्याँई गरेको पाइन्छ । यस्तो अवस्थामा भएको लिखत भित्रको जमीन कसको हकभोगका स्वामित्व हुने हो भन्ने कुरामा दुई वा सो भन्दा बढी व्यक्तिहरूको भोगचलनमा रहेको सम्पत्तिहरू सबैको बराबर हक छ भनी अदालतले अनुमान गर्न सक्ने व्यवस्था प्रमाण ऐन, २०३१ को दफा ६ मा उल्लेख भएको र प्रस्तुत मुद्दामा सोही अनुरूपको देखिन आएकोले उक्त कि.नं. १२० को जग्गामा वादी लालबहादुरको र प्र.जोगिचाको हक बराबर कायम हुने हुँदा प्रतिवादीहरूको रू.१८०००।फैसलाबाट कायम भएको जबदी गा.पं.वार्ड नं. ९ कि.नं. १२० को जग्गा विगाहा ११०½ साँढे एक प्रतिवादीको लिखत र फैसला बदर भई वादीको हकको कायम हुने ठहर्छ भन्ने समेत सर्लाही जिल्ला अदालतको फैसला ।

            ६.    उक्त इन्साफमा चित्त बुझेन भन्ने समेत पक्ष, विपक्षको पुनरावेदन ।

            ७.    पास मुद्दाको छिनुवा मिसिलमा ०३१।२।६ गते कृष्णकुमारीका नाउँमा भएको रसीदमा जबदी ९(झ) कि.नं. ४ को क्षेत्रफल जग्गा ४५ मध्ये पूर्व तर्फबाट ३५ राजीनामा लिएको देखिन्छ कृष्णकुमारीले फैसला बदर मुद्दामा दिएको प्रतिउत्तरमा साविक कि.नं. ४ फुटी हाल कि.नं. ११९ र १२० भएको तथा लालबहादुरलाई कि.नं. १२० को जग्गा बिक्री गरी दिएको भन्ने प्रतिवादी रहेको देखिन्छ । साविकको कि.नं. ४ नै कित्ताकाट हुँदा ११९ मा नरेन्द्रराजका नाउँमा कि.नं. १२० मा कृष्णकुमारीका नाउँमा कित्ताकाट भएको भन्ने भू.प्र.कार्यालयले जवाफ दिएको छ । यसबाट जोगिचा महर्जनलाई बिक्री गरेको र लालबहादुरलाई बिक्री गरेको जग्गा एकै मान्नु पर्छ । अब लालबहादुरको पारीत भइसकेपछि जोगिचाको लिखत पारीत ठहर भएको छ र दुवैका नाउँमा पारीत कायम रहन नसक्ने देखिएको छ । अदालतमा पारीत गरिपाउँ भनी जोगि महर्जनले फिराद दायर भएपछि कृष्णकुमारीले लालबहादुरलाई ०३१।१।१६ मा पारीत गरिदिएको देखिन्छ अदालतको विचाराधीन विषयमा प्रतिकूल असर पर्ने गरी भएको कारवाहीले मान्यता पाउन सक्दैन तर जोगि महर्जनले जग्गा खरीद गर्दा ४५ मध्ये पूर्व तर्फबाट ३५ खरीद गरेको जग्गा कि.नं. १२० मा जग्गा ३५ भएको देखिँदा पूर्वतर्फबाट ३५ सम्म जोगिचा महर्जनको हक कायम हुने ठहर्छ र ०० तीन कठ्ठा जग्गामा लालबहादुरको हक कायम हुने ठहर्छ भन्ने मिति २०३६।१०।१ म.क्षे.अ.को फैसला ।

            ८.    यसमा पुनरावेदन वादीतर्फका विद्वान वरिष्ठ अधिवक्ता श्री कुसुम श्रेष्ठ र विपक्षी प्रतिवादी जोगिचाको तर्फबाट विद्वान अधिवक्ता श्री कमलनारायण दासको बहससमेत सुनी प्रस्तुत मुद्दामा निर्णयतर्फ हेर्दा कृष्णकुमारी उपाध्यायनीले प्रतिवादी मध्येका जोगिचा महर्जनलाई सर्लाही जिल्ला गा.पं.जवदी वडा नं. ९ कि.नं. ४ को क्षेत्रफल जग्गा विगाहा ४५ मध्ये पूर्वतर्फबाट जग्गा विगाहा ३५ राजीनामा गरी दिएको म्यादभित्र पास गरी नदिएबाट पास गराई पाउँ भनी जोगिचाले फिराद गरेकोमा उक्त राजीनामा लिखत पास हुने ठहराई सर्लाही जिल्ला अदालतबाट र सोही इन्साफ सदर गरी म.क्षे.अ.बाट फैसला भएको रहेछ । मैले ०३२।१।२६ मा कृष्णकुमारीबाट राजीनामा गराई मेरो नाउँमा दर्ताभोग गरी सकेको जग्गाभित्र बीचमा कृष्णकुमारी जोगिचा महर्जनले चलाएको लिखतपास मुद्दाको फैसलाहरू बदर गरिपाउँ भन्ने नै वादीको मुख्य जिकिर देखिन्छ ।

            ९.    प्रतिवादी मध्येका कृष्णकुमारी उपाध्यायनीबाट प्र.मध्येका जोगिचा महर्जनले रू.१८०००। मा जि. सर्लाही जवदी गा.पं. वडा नं. ९(झ) कि.नं. ४ को क्षेत्रफल ४५ मध्ये पूर्वतर्फबाट जग्गा विगाहा ३५ को राजीनामा लिखत ०३१।५।४।३ मा गरिदिएकोमा उक्त लिखत कृष्णकुमारीले पास गरी नदिएकोले पास गराई पाउँ भनी जोगिचा महर्जनले सर्लाही जिल्ला अदालतमा ०३१।११।२६।२ मा फिराद दायर गरेको र कृष्णकुमारी प्रतिउत्तरपत्रमा साविक कि.नं. ४ फुटी हाल कि.नं. ११९ र १२० भएको र कि.नं. १२०बाट लालबहादुरलाई जग्गा बिक्री गरी दिएको भनी प्रतिवादी गरेको पाइन्छ । साविक कि.नं. ४बाट किता काट भई ११९ नरेन्द्रराजका नाउँमा र कि.नं. १२० कृष्णकुमारीका नाउँमा किता काट भएको कुरा भूमिसुधार कार्यालयको जवाफबाट लालबहादुर थापा र जोगिचा महर्जनले राजीनामा लिएको जग्गा एकै कित्ता नम्बरको देखिन आउँछ ।

            १०.    कृष्णकुमारीले गरी दिएको राजीनामा पास गराई पाउँ भनी जोगिचाले ०३१।११।२६।२ मा फिराद दर्ता गरी अदालतको विचाराधीनमा रही सकेको कुरालाई प्रतिकूल असर पार्ने गरी बेइलाका मकवानपुर माल कार्यालयबाट ०३२।१।२६।१ मा जोगिचाले पास गराई पाउँ भनेकै जग्गा कृष्णकुमारीबाट लालबहादुरले राजीनामा पास गराई लिएको देखियो । यस्तो अदालतको विचाराधीनमा रहेको विषयमा प्रतिकूल असर पर्ने गरी गरेको कारवाइलाई मान्यता दिन नमिल्ने हुनाले प्रतिवादी जोगिचा महर्जनले कृष्णकुमारी उपाध्यायनीबाट खरीद गर्दा जग्गा विगाहा ४५ मध्ये पूर्वतर्फबाट ३५ खरीद गरेको जग्गा जोगिचा महर्जनको हक कायम हुने र जग्गा विगाहा ०३ तीन कठ्ठा वादी लालबहादुरको हक कायम हुने ठहराई म.क्षे.अदालतको ०३६।३।१०।१ को इन्साफ मनासिव ठहर्छ । कोर्टफी लागि पुनरावेदन दर्ता भएकाले केही गर्नु परेन मिसिल नियमबमोजिम बुझाइदिनु ।

 

म सहमत छु ।

 

न्या. बब्बरप्रसाद सिंह

 

इति सम्वत् २०३७ साल चैत्र ३ गते रोज २ शुभम् ।

 

भर्खरै प्रकाशित नजिरहरू

धेरै हेरिएका नजिरहरु