शब्दबाट फैसला खोज्‍नुहोस्

निर्णय नं. २३२१ - बहुबिबाह

भाग: २७ साल: २०४२ महिना: असार अंक:

निर्णय नं. २३२१     ने.का.प. २०४२      अङ्क ३

 

डिभिजन बेञ्च

माननीय न्यायाधीश श्री गजेन्द्रकेशरी बास्तोला

माननीय न्यायाधीश श्री जोगेन्द्र प्रसाद श्रीवास्तव

सम्वत् २०४० सालको फौ.पु.नं. ४९७

मुद्दा : बहुबिबाह ।

 

पुनरावेदक/वादी:शुवर्णशोभाको जाहेरीले श्री ५ को सरकार ।

विरूद्ध

विपक्षी/प्रतिवादी:का.जि.का.न.पं. १० झोछें वानिया चोक बस्ने अशोक कृष्ण बानिया ।

फैसला भएको मिति:२०४२।२।३२।६ मा

     बा.अं.अ.को निर्णय उपर पुनरावेदन गर्ने अनुमति प्राप्त नहुँदैको अवस्थामा विवाह गरेको देखिँदा वादीले दोश्रोविवाह गरेको कानुन विरुद्ध भयो भन्न मिल्दैन ।

(प्रकरण नं.१९)

पुनरावेदक वादी तर्फबाटः विद्वान अतिरिक्त सरकारी अधिवक्ता श्री राजेन्द्र राज पन्त

विपक्षी प्रतिवादी तर्फबाटःविद्वान वरिष्ठ अधिवक्ता श्री सर्वज्ञत्न तुलाधर

उल्लेखित मुद्दाःX

फैसला

न्या.जोगेन्द्र प्रसाद श्रीवास्तवः प्रस्तुत मुद्दामा मध्यमान्चल क्षेत्रीय अदालतबाट ०४०।८।७।४ मा बहुविवाह गरेको नठहराई भएको इन्साफमा चित्त नबुझी वादी श्री ५ को सरकारको यस अदालतमा पुनरावेदन गर्ने अनुमति पाउँ भन्ने निवेदन परी अनुमति प्रदान भई यस बेञ्च समक्ष निर्णयार्थ पेश हुन आएको रहेछ ।

२.    तथ्य यस प्रकार छ : अशोककृष्ण बानियाले मलाई ०२५ सालमा जातको रीतपूर्वक विवाह गरी लगी निजको विर्यबाट छोरी कमल शोभाको जायजन्म भएपछि मलाई हरएक तवरबाट दुःख दिई सम्बन्ध बिच्छेद गर्‍यो अर्को स्वास्नी ल्याउँछु भनी सताए तापनि सही बसी आएको थिएँ । यही ०३५।३।९ गते शोभादेवी स्थापितसँग विवाह गरी मुलुकी ऐन विहावारीको कानुनको उल्लंघन गरी बहुविवाह गरेमा ऐ. को १० नं. बमोजिम कारवाही गरिपाउँ भन्ने सुवर्णशोभाको जाहेरी ।

३.    बहुविवाह गरेको सम्बन्धमा अशोककृष्णलाई खोज तलास गरी प्रतिवेदन साथ दाखिल गर्न ल्याएको छु भन्ने समेत व्यहोराको धनबहादुरको प्रतिवेदन ।

४.    मेरो अगाडिको श्रीमती सुवर्णशोभा छँदाछँदै अर्को विवाह गरेको होइन । अञ्चल अदालतको अन्तिम निर्णय र गृह मन्त्रालय पंजिकाधिकारीको कार्यालयबाट सम्बन्ध बिच्छेद दर्ताको प्रमाणपत्र ०३५।४।९।२ को पत्रानुसार सम्बन्ध बिच्छेद भएको हुँदा मैले अर्को विवाह गरेको हुँ भन्ने समेत व्यहोराको अशोककृष्ण बानियाको कागज ।

५.    मैले अगाडिको श्रीमतीसँग सम्बन्ध बिच्छेद गरेको प्रमाण हुँदा अशोककृष्णसँग विवाह गरेको हुँ भन्ने समेत व्यहोराको शोभादेवीको कागज ।

      ६.    जाहेरवाला सूवर्णशोभा आज भन्दा ५६ वर्ष अघिसम्म पनि माइती बसिरहेकोले ०३५।३।९ मा अशोककृष्णले शोभादेवीसँग विवाह गरेको हो भन्ने समेत व्यहोराको जवान ९ को सरजमीन मुचुल्का ।

      ७.    अशोककृष्ण र शोभादेवीले मुलुकी ऐन विहावारीको ९ नं. को कानुनको कसूर गरेको देखिन आएको हुँदा निजहरू उपर ऐको १० नं. बमोजिम सजायँ गरी कारवाही गरिपाउँ भन्ने स.सर्वोच्च अदालतको प्रतिवेदन ।

८.    म शोभादेवी र अशोककृष्णको बीचमा ०३५।३।९ गते विधिपूर्वक विवाह भई ०३५।४।९ गते पंजिकाधिकारीको कार्यालयमा दर्ता भएको छ । जाहेरवाला सूवर्णशोभा र अशोककृष्णको बीचमा बा.अं.अ. बाट सम्बन्धबिच्छेद भइसकेको हुनाले मैले वहाँसँग विवाह गरेको हुँ भन्ने शोभादेवीको अदालतमा बयान ।

      ९.    मैले जेठी श्रीमती कायम छँदै दोश्रो विवाह गरेको होइन निज सूवर्णशोभासँग ०३४।८।२ गते बा.अं.अ.बाट सम्बन्ध बिच्छेद गरी अन्तिम फैसला भएपछि ०३५।४।९ मा पंजिकाधिकारीको कार्यालयबाट रजिष्ट्रेशन समेत गरी शोभादेवीसँग अर्को विवाह गरेको हुँ भन्ने अशोककृष्ण बानियाको बयान ।

      १०.    सम्बन्ध बिच्छेद भइसकेपछि अशोककृष्णले अर्को विवाह गरेको देखिन्छ सम्बन्ध बिच्छेद भएपछि अर्को विवाह गर्न हुने कानुनले देखिए तापनि बा.अं.अ.बाट सम्बन्ध बिच्छेद हुने ठहरी दर्ता समेत भइसकेकोमा गवाह सूवर्णशोभाले दिएको निवेदन बमोजिम सम्बन्ध बिच्छेदमा अनुमति प्राप्त गरी मध्यमान्चल क्षेत्रीय अदालतबाट कारवाही भइरहेको देखिए तापनि उक्त सम्बन्ध बिच्छेद मुद्दालाई पर्खी रहन नपरी उक्त लेखिएको बुँदा प्रमाणहरूबाट  प्रतिवादी अशोककृष्णले शोभादेवीलाई बहुविवाह गरेको ठहर्दैन भन्ने समेत व्यहोराको जिल्ला अदालतको फैसला ।

११.    उक्त इन्साफमा चित्त बुझेन भन्ने वादी श्री ५ को सरकारको बा.अं.अ.मा परेको पुनरावेदन ।

१२.   बा.अं.अ.बाट सम्बन्ध बिच्छेद ठहरी फैसला भएपछि वादी तर्फबाट मध्यमान्चल क्षेत्रीय अदालतमा अनुमति प्राप्त गरी ०३५।६।५ मा पुनरावेदन दर्ता भएर कारवाही भइरहेको बेलामा सो कुरा थाहा हुँदाहुँदै का.जि.अ.बाट सो मध्यमान्चल क्षेत्रीय अदालतबाट हुने फैसला पर्खनु नपर्ने भनी बहुविवाह नठहर्‍याई गरेको फैसला कानुनसंगत देखिएकोले सो फैसला बदर हुने र जानीजानी दोश्रो विवाह गरेको ठहर्छ र बिहावारीको १० नं. बमोजिम हदसम्म कैद र जरिवाना हुन्छ भन्ने समेत बा.अं.अ.को ०३८।९।६ को फैसला ।

१३.   सो फैसलामा चित्त नबुझी प्रतिवादीहरूको परेको पुनरावेदनमा अं.अ.बाट पुनरावेदन नलाग्ने गरी भएको फैसलाको कार्यान्वयन रोकिँदैन तसर्थ सम्बन्ध बिच्छेद भइसकेको ठहरी बा.अं.अ.बाट फैसला भएकोमा विहावारीको ७ नं.को ऐन नलाग्नेमा बहुविवाह गरेको ठहर्‍याएको बा.अं.अ.को फैसलामा कानुन व्याख्या सम्बन्धी त्रुटि समेत देखिन आएकोले पुनरावेदनको अनुमति दिइएको छ भन्ने आदेश ।

१४.   बा.अं.अ.ले अशोककृष्ण र शोभादेवी वानियाले जेठी श्रीमती सूवर्णशोभा छँदैको अवस्थामा दोश्रो विवाह गरेबाट बिहावारीको ९ नं. अन्तर्गत कसूर गरी बहुविवाह जानी जानी गरेको ठहर्छ भनी गरेको इन्साफमा विचार गरिएमा अशोककृष्ण र शोभादेवी वानियाको बीचको लोग्ने स्वास्नीको सम्बन्ध बिच्छेद हुने ठहर्छ भनी ०३४।८।२।५ मा बा.अं.अ.बाट अन्तिम फैसला भइसकेपछि ०३५।३।९।२ मा अशोककृष्ण र शोभादेवीको बीच विवाह भएको देखिन्छ । विहावारीको ९ नं. को ऐनतर्फ दृष्टिगत गर्दा कानुन बमोजिम लोग्ने स्वास्नीको सम्बन्ध बिच्छेद नहुँदैको अवस्थामा बहुविवाह गर्न नपाइने व्यवस्था भएको प्रस्तुत मुद्दामा अशोककृष्ण र सूवर्णशोभाको बीच सम्बन्ध बिच्छेद हुने ठहर्‍याई बा.अं.अ.ले अन्तिम फैसला गरेपछि मात्र अशोककृष्णले शोभादेवीसँग पुनरावेदन गर्ने अधिकारको तत्काल अन्त्य भएको अवस्थामा विवाह गरेको देखिन्छ । अनुमतिद्वारा पुनरावेदन गर्न पाउने हक नभई अदालतको विशेषाधिकारको कुरा हो त्यस्तो विशेषाधिकार भएको कुरामा हकै हो भनी भन्न नमिल्ने हुँदा तत्काल बा.अं.अ.को ०३४।८।२ को इन्साफ अन्तिम भई ०३५।३।९ मा विवाह भएको यस अवस्थामा अशोककृष्णले शोभादेवीसँग विवाह गरेको देखिँदा विहावारीको ९ नं. बमोजिम बहुविवाह गरेको भनी ऐ. को १० नं. बमोजिम अशोककृष्ण र शोभादेवीलाई सजायँ गर्ने गरेको फैसला गल्ती देखिँदा उल्टी हुने र निजहरूले सफाई पाउने ठहर्छ भन्ने ०४०।८।७।४ को मध्यमान्चल क्षेत्रीय अदालतको फैसला ।

१५.   उक्त मध्यमान्चल क्षेत्रीय अदालतको इन्साफमा चित्त बुझेन भन्ने वादी श्री ५ को सरकारको परेको पुनरावेदनमा प्र.अशोककृष्ण र शोभादेवीको बीचमा भएको विवाहलाई बहुविवाह नै भन्नु पर्ने देखिँदा मध्यमान्चल क्षेत्रीय अदालतको निर्णयमा विहावारीको ९ नं. को त्रुटि देखिएकोले पुनरावेदनको अनुमति दिइएको छ भन्ने यस अदालतको आदेश ।

१६.    क्षेत्रीय अदालतबाट भएको निर्णय ठीक बेठीक के रहेछ हेरी निर्णय दिनु परेको छ।

१७.   नियम बमोजिम दैनिक पेशी सूचीमा चढी पेश हुन आएको प्रस्तुत मुद्दामा पुनरावेदक वादी श्री ५को सरकारको तर्फबाट खटिई आउनुभएका विद्वान अतिरिक्त सरकारी अधिवक्ता श्री राजेन्द्रराज पन्तले मुलुकी ऐन विहावारीको महलको ९ नं. मा लोग्ने स्वास्नीको सम्बन्ध बिच्छेद नहुँदै अर्को विवाह गरेमा बहुविवाह ठहर्ने व्यवस्था छँदाछँदै प्रतिवादीले दोश्रो  विवाह गरेको देखिन्छ भन्ने र विपक्षी प्रतिवादीहरू तर्फबाट उपस्थित विद्वान विरिष्ठ अधिवक्ता श्री सर्वज्ञरत्न तुलाधरले दोश्रो विवाह हुँदा अञ्चल अदालतको फैसलाले सम्बन्ध बिच्छेद भइसकेपछि मात्र मेरो पक्षले विवाह गरेको छ भन्ने बहस प्रस्तुत गर्नुभयो ।

१८.   यसमा अशोककृष्ण बानिया र सूवर्ण शोभा बानियाको बीचको लोग्ने स्वास्नीको सम्बन्ध बिच्छेद हुने ठहराई बा.अं.अ.बाट मिति ०३४।८।२।५ मा अन्तिम फैसला भइसकेपछि मिति ०३५।३।९।२ मा अशोककृष्ण र शोभादेवीका बीच विवाह भएको देखिन्छ बा.अं.अ.को अन्तिम फैसला उपर चित्त नबुझी सूवर्णशोभाले मध्यमान्चल क्षेत्रीय अदालतमा पुनरावेदन गर्ने अनुमति पाउँ भनी दिएको निवेदनमा मिति ०३५।६।५ मा मात्र पुनरावेदन गर्ने अनुमति प्राप्त भएको देखिन्छ । विहावारीको ९ नं. को ऐनतर्फ दृष्टिगत गर्दा कानुन बमोजिम लोग्ने स्वास्नीको सम्बन्ध बिच्छेद नहुँदैको अवस्थामा बहुविवाह गर्न नपाइने व्यवस्था भएको पाइन्छ ।

      १९.    प्रस्तुत मुद्दामा अशोककृष्ण बानिया र सुवर्णशोभाको बीचमा सम्बन्ध बिच्छेद हुने ठहर्‍याई बा.अं.अ.ले ०३४।८।२ मा अन्तिम फैसला गरेपछि मात्र अशोककृष्णले शोभादेवीसँग विवाह गरेको देखिन्छ । बा.अं.अ.को निर्णय उपर पुनरावेदन गर्ने अनुमति प्राप्त नहुँदैको अवस्थामा विवाह गरेको देखिँदा वादीले मिति ०३५।४।९ मा दोश्रो विवाह गरेको कानुन विरुद्ध भयो भन्न मिल्दैन ।

२०.   अतः प्रतिवादीलाई सफाई दिने गरेको मध्यमान्चल क्षेत्रीय अदालतको मिति ०४०।८।७।४ को फैसला मनासिव ठहर्छ । श्री ५ को सरकारको पुनरावेदन परेकोले कसैलाई केही गर्नु परेन । मिसिल नियम बमोजिम गरी बुझाई  दिनु । बा.अं.अ.को मिति २०३८।९।६ को फैसलाले प्रतिवादीहरूलाई गरेको कैद महिना २ को रु. ४५। का दरले जम्मा रु. ९०। का.जि.अ.मा दाखिल गरेकोमा सो रूपैयाँ फिर्ता दिनु भन्ने मध्यमान्चल क्षेत्रीय अदालतबाट लेख्नुपर्नेमा सो छुट हुन गएको रूपैया ९०। प्रतिवादीहरूलाई फिर्ता दिनु भनी का.जि.अ.मा लगत दिनु ।

 

उक्त रायमा म सहमत छु ।

 

न्या.गजेन्द्रकेशरी बास्तोला

 

इतिसम्वत् २०४२ साल ज्येष्ठ ३२ गते रोज ६ शुभम् ।

 

 

भर्खरै प्रकाशित नजिरहरू

धेरै हेरिएका नजिरहरु